319 OVER DE OPVOEDING VAN DEN MENSCH 
keïde. dezen. aanleg. door middelen, en-zoo werd 
hij onder zijne opvoeding en leiding, hetgeen hij 
worden moest en kon, en hetgeen hij zonder deze 
nimmer zou geworden zijn. Dit is hetgeen ons 
MOZES in zijn zoo’ fchoon als “eenvoudig verhaal 
bewaard heeft, en welks waarheid menfchenkennis 
en de ondervinding van alle eeuwen bevestigd heeft. 
„ Het is flechts onder menfchen,” zegt FICHTE, 
» dat de mensch een mensch wordt. Opgevoed 
„ moesten zij worden,” (fprekende van de eerfte 
menfchen 3) „een mensch kon dit niet doen, daar 
„ zij de eerfte menfchen waren ; dus was het nooe 
» dig, dat zij door een ander redelijk wezen, hete 
„ welk geen mensch was, opgevoed werden.” En 
ik weet mijn onderwerp met geene betere woore 
den uit te drukken. Hierdoor vervallen dus alle 
ftellingen van befchaving uit zich zelve, van de 
magtige hand der natuur enz, GR 
Wij zullen onze lezing dus verdeelen: 
19, God is de: opvoeder van den eerften mensch 
geweest; wânt nog heden komt geen mensch 
uit en door zich zelve tot befchaving- van 
zijnen redelijken en zedelijken aanleg. Hiertoe 
is hulp van buiten , opvoeding, noodig. 
g°. Waar men op aarde menfchen vindt, is 
de mensch overal mensch; zelfs in zijnen 
diepst gezonkenen toeftand is hj oneindig 
boven het dier verheven „ ja -ftaat. hij op eenen 
trap van redelijke en zedelijke “ontwikkelings 
waar. 
