166 DENKBEELDEN VAN OUDE EN NIEUWE VOLKEN 
Veiliger is de weg, welken anderen hebben inge- 
flagen, die, zich” van allerlei’ gewaâgde ftellingen 
wachtende, door gefchiedkundig onderzoek den aard 
en het wezen der burgerftaten hebben trachten op- 
te ‘fporen. Was weleer gefchiedenis weinig meer 
dan eene.naauwkeurige optelling van gebeurtenisfen „ 
‚naar tijdsorde gerangfchikt, bijzonder van oorlogen , 
veldflagen, overwinningen en wat dies meer is, de 
vorige eeuw zag mannen geboren worden, die uit 
meer verhevene, meer algemeene oogpunten de lot- 
gevallen der volken, en der menschheid begonnen 
te befchouwên. RoBERTSON, ÏÚME" ÊÌ GIBBON 
maakten de gefchiedenis tot een tafereel van het 
werkdadig leven der volken , en der vöortgaande ont- 
wikkeling van het menfchelijk geflacht. Wijsgeerte 
„werd „met. gefchiedenis. verbonden, -en terwijl zij 
aanleiding. gaf, tot eene geheel nieuwe beoefening 
der gefchiedkunde , zoo. ontftonden, uit,‚deze verees 
niging dier beide wetenfchappen die uitmuntende 
Schriften in het vak der gefchiedenis, ‚waardoor het 
einde der. vorige en het begin dezer eeuw zich zoo 
voordeelig -onderfcheiden. | 
Nu begon -men vooral den onderfcheiden aards 
het karakter, de zeden, de wetten en de inftellin= 
gen der volken op te fporen. … Wijsgeerige waarnes 
‘mingen werden. op gefchiedkundige -daadzaken ge- 
grond, en de gebeurtenisfen der tijden werden door. 
belangrijke navorfchingen- meer--en meer opgehel-, 
derd, en in een nieuw licht voorgefteld. Zoo beer 
gonnen MONTESQUIEU €n VOLTAIRE in Frankrijk, 
maar ‘vooral SPITTLER €h HEEREN in Duitschland. 
het 
| 
