TE POMPEJI OPGEGIUVEN MENSCIIELUKEN SCHEDEL. O 



niet walerpas. Voorts verlooncn zich ook duidelijke sporen van ziekelijk lijden. 

 Deze zijn blijkbnar in de dicpte en in de talrijkheid der vaatkanalen aan de 

 binnenvlaklc des bckkcneels, in den gezwollcn toestand en in de verdikking 

 van vele aangeziglsbeenderen, vooral van de jukbeenderen, van den tand- 

 kassenrand dor opperkaakbeonderen en in bet drievlakkig aanzien van bet 

 kroonsgewjjze uitsteeksel dcr onderkaak. Voorts is ook eenige verdikking der 

 bekkeneelsbeenderen op bet gevoel niet wel te miskennen. Ware bet ver* 

 gund den scbedcl door te zagen, dan zoude bet voorzeker gemakkelijker val- 

 len, orn zich eenige meerdere zekerheid te verschaifen omtrent de dikte der 

 bekkeneelsbeenderen en bet gemis van diploe. De toevallige beleediging in- 

 tusschen met een scberp snijdend werktuig van bet voorhoofd geeft gelegen- 

 heid, om aldaar altbans dat gemis op te merken. Onderzoekingen, door den 

 eersten onzer in bet werk gesteld, en door zijnen zoon geboekt * en afge- 

 beeld, hebben gelcerd, hoe dat aanvullen en derbalve verdvvijnen van diploe 

 geschiedt. Eene sponsachtige opzwelling gaat vooraf en is derhalve de pri- 

 maire ziektetoestand, waarop later eene aanvulling volgt der beenmazen van 

 buiten naar binnen, door compacte beenzelfstaiidigheid. 



Gewigtig ook is de opmerking, dat, behalve de beide schubnaden, geen 

 andere naad aan den schedel zigtbaar is; zij zijn zoo volkomen verdwenen, 

 dal alieen een geoefend anatoom hunne plaats zoude welen- aan te wijzen. 

 Eindelijk meenen wij met bet ziekelijk lijden in verband te moeten bren- 

 gen de aanmerkelijke zwaarte des schedels, als ook de afplatting en als ware 

 hot de indrukking der achterhoofds-geledingsknobbels. De wenkbraauwbogen 

 puilen sterk uit, de glabella daar tusschen is breed, de ruinate tusschen de 

 beide oogkassen groot; daarin echter zien wij geen bewijs van ziekelijk lijden, 

 maar veeleer bet eigenaardige van den vorm eens mannelijken schedels. 



Als uitkomst onzer beschouwing, besluiteri wij, dat de te Pompeji opgegra- 

 ven schedel lijdt aan die ziekelijke beenverdikking, welke men heden osteo- 

 sclerosis beet, en als uitgang eener voorafgaancle osteoporose beschouwt. Met 

 lierkennen dezer ziekte in eenen schedel, welke een paar duizcnd jaren ond 

 kan zijn, is op zich zelf reeds geen onbelangrijk feit. Zoo loch bet onder- 

 zoek en de naauwkeurige melingen van RETZIUS voor de oud-Scandinavische 

 schedels en die van DAVIS en THURNAM voor de oud-Britsche volkstammeu 

 geleerd hebben, dat cle ligchaamsgrootte der menschen in vroegere tijdeu 



* G. VROLIK. Specimen anatomico-pathologicum inaugurate de Itypcrostosi cranii. Amstelodarai 1848, 



