234 J. H. JAN SEN 



onmiddellijk een helder licht opgaan , dan eens vloeijen hieruit bijzon- 

 dere wijzen en hulpmiddelen van onderzoek voort , die elders de beste 

 vrucliten beloven. Kan het dan bevreemden, dat vooral de gescliiedenis 

 der onderscheidene natuurkundige wetenschappen schier overal is zamen- 

 geweven, dat nieuwe tijdperken in deze wetenschap geboren worden uit 

 ontdekkingen in gene? 



Ik spreek hier niet van natuurkundige wetenschappen in den engeren 

 zin waarin men ze , mijns inziens ten onregte , soms wil begrijpen. De 

 natuurkundige wetenschappen omvatten niet enkel de doode natuur, zij 

 strekken zich evenzeer over de levende, over het geheele gebied der ge- 

 neeskundige wetenschappen uit, die niet anders dan als een de.el van gene 

 te beschouwen zijn. Bij den aanvang onzer kennis waren zij alien een. 

 Niet de overtuiging , dat zij niet deelen waren van hetzelfde groote gebouw , 

 maar de behoefte, oni ze bij hare uitbreiding en steeds toenemenden rijk- 

 dom te splitsen, deed ze in grootere en kleinere afdeelingen versplitteren, 

 die wel is waar elk haren zelfstandigen loop en ontwikkeling verkregen, 

 maar welker beweging en voortgang , als die der planeten van hetzelfde 

 stelsel, door al de overigen bepaald werd. 



Vragen wij, waardoor in onzen tijd de geneeskundige wetenschappen 

 zich kenmerken , dan is het antwoord gereed : overal heeft de physiologic , 

 die zelve uit zoo vele bronnen putte, haren invloed doen gelden. Zij 

 heeft haar rijk uitgebreid en audere takken van wetenschap als verzwolgen. 

 Wie thans van physiologic spreekt, kan zijnen blik niet bepalen binnen de 

 perken der gezondheid, die nog nimmer iemand heeft aangewezen, noch 

 aanwijzen zal, omdat zij niet bestaan. Het leven in al zijne wijzigingen, 

 die wij als betrekkelijke begrippen onderscheiden , is het veld , waarop zij 

 zich beweegt. Terwijl men tot voor weinige jaren van eene physiologische 

 ziektekunde sprak, drukt thans ziektekundige physiologic alleen een logisch 

 begrip uit. 



Zoo ruim willen wij het woord physiologic hebben opgevat, wanneer wij 

 zullen trachten U in eenige trekken den invloed dier wetenschap op de heel- 

 kunde te schetsen. 



Wilde ik U aantoonen, hoe de kennis der heelkundige ziekten door de 

 ontwikkeling der physiologic gelouterd en uitgebreid werd, mijne taak ware 



