REDEVOERING. 221 



taalkunde heeft er het bewijs van geleverd. Talrijko en vlijtige beoefenaars 

 vond zij ten alien tijde, maar doelloos dwaalden zij door elkander, en 

 hunne pogingen waren onvruchtbaar bij gebrek aan een gemeenschappelijk 

 streven. Eerst in lateren -tijd heeft zich een helderder bewustzijn allengs 

 geopenbaard, en begon men eene rigting aan te neraen, die voor de toe- 

 komst vooruitgang belooft, de historische studie der levende taal. Drin- 

 gende behoefte is het die rigting te volgen, voor elk wien het in de weten- 

 schap om waarheid te doen is. Zij zal hem aan den eenen kant behoeden 

 voor het gevaar, om zich te verliezen in den bajert van stelsels, meeningen, 

 gissingen en tegenstrrjdigheden , die in de leerboeken onzer taal in de bontste 

 mengeling liggen uitgestort : bedroevende getuigen van het planloos woelen , 

 waarin zoovele taalvorschers hunne krachten verspilden. Aan de andere 

 zijde zal die rigting hem vrijwaren voor die dorre geleerdheid, die in de 

 "taal geen leven erkent , maar slechts doode woorden en vormen als met het 

 ontleedmes doonvroet. Aan die rigting getrouvv, erkenne men in de weten- 

 schap geen ander beginsel dan de studie der taal, zoo als zij gesproken 

 wordt, zoo als zij opwelt uit het hart des volks. Men stelle het zich tot 

 taak , de taal uit haar zelve te leeren kennen , hare verschijnselen gade te 

 slaan , hare wetten uit te vorschen , door te dringen tot in haar innigste 

 wezen. Maar men beperke zich niet bij de waarneming van het tegen- 

 woordige, men zoeke den grond en de verklaring daarvan in het verledene. 

 Historische studie is de bron, waaruit alle hoogere taalkennis moet worden 

 afgeleid. Zij spoort den oorsprong der taal na tot in den nacht der ver- 

 wijderdste oudheid; zij wijst, door alle wisseling van lotgevallen heen, de 

 langzame vorming en ontwikkeling aan , waardoor de taal datgene werd wat 

 zij heden is; en terwijl zij aldus de kennis van het tegenwoordige tot helder 

 bewustzijn brengt, biedt zij tevens een onfeilbaar rigtsnoer aan tot toe- 

 komstige volmaking. Zoo voldoet zij aan al de eischen, die men der 

 wetenschap stellen mag; zoo is zij eene oefenschool voor wie de taal wil 

 leeren beheerschen. 



Welke zijn de pligten, die uit fat tot hierloe behandelde voortvloeijen voor 

 den leeraar der welsprekendheid ? Zoo luidt de laatste vraag, die ik te 

 beantwoorden heb, maar voor de gelegenheid van dezen dag eene vraag 

 van overwegend belang. En toch zal ik bij haar niet lang behoeven stil te 



