R A T I 0. 79 



frustra bina posteriora saecula vixisse Theologos; turn vero maxime omnem 

 illam cogitate commutationem , quae oritura videbatur e Christologuk Theo- 

 logorum , qui Evangelii indolem et vim non adeo a Christi doctrinA , 

 verum potius a Christi persona et enicpavsia repetebant, eamque ad vilam 

 Christianam alendam commendabant ; nee vero minus postea renovatum 

 nova admodum forma sententiarum discrimen, utrum Ratioui, anne sen- 

 sibus , potiores sint in Religione et Theologia partes trihuendae ; quin et 

 Theismi et Pantheismi certamen, quod alibi occupavit Theologos, neque 

 intactum reliquerunt Nederlandi, omni aevo Theismi patroni; studia porro 

 apologetica , quae omni aevo nostratibus placuerunt ; tandem (ne plura afferam) 

 Pietismum q. d. recentiorem, qui doetrinac ecclesiasticae tuendae ardorem cum 

 studiis practicis ad vitam excitandam Christianam arete conjunxit. Quae 

 cum viderent, jam suas esse partes agendas in dies magis animadverterunt 

 Dogmatici, imprimis postquam vernaculo sermone dogmata explicare coe- 

 perunt nostrates. Jam in ipsam indolem turn Evangelii, turn Religionis 

 Christianae, altius inquirere inceperunt; jam ab utraque parte pugnarunt 

 pugnantque multi de cunctis hisce Theologi; in mediis quibus incedunt 

 ingenti sane numero Eclectici Theologi , nemini se mancipantes , nullius 

 nomen gerentes, qui, usi nostri aevi subsidiis historicis, exegeticis, phi- 

 losophis, semper progrediendo Theologiae reformationem spectant vere libe- 

 ralem. De cunctis hisce Theologiae et principiis et placitis cum disputetur 

 hodieque , multiplex inde exstitit Theologiae ratio et forma , quae quorsum 

 ducat, historic! non est hoc nostro tempore dijudicare vel vaticinari, sibi 

 quippe conscii nos in media hac principiorum pugna in Theologia colenda 

 versari. Noverit ea posteritas ! 



Iter fecimus per amplissimum Theologiae campuni. Quodsi, Aud. ! 

 retrospicientes oculis ita lustremus inceptam, progredientem adeo, neque 

 tanaen consurnmatam rerum theologicarum commutationem, quae jam per 

 dimidiatum hoc saeculum obtinuit, facile animadvertimus cuncta ilia arctis- 

 sime cohaerere , unum ex altero ita processisse , ut reformari coeperit Theo- 

 logia, plane conversa non item fuerit. Suae adeo gentis indolem in rebus 

 theologicis expresserunt nostrates Theologi plerique, ita quidem , ut qui 

 inter eos conversionem vehementiorem revolutionem barbare dicunt, 



