R A T I 0. 73 



vos compello, Collegae Conjunctissimi , Heusdii mecum condiscipuli ! 

 testes plures in vario disciplinarum genere conspicuos Collegas , Leidenses 

 et Groninganos et Amstelodamenses , e quibus Te praesentem hie intueri , 

 optimeTexi, germanum Heusdii dis'cipulum, estprofecto, quod gaudeam; 

 quern quidem non dissentientem crediderim. Mihi sane grata ad rogum 

 usque erit et pia Praeceptoris optimi, amici integerrimi, memoria! 



Pragmaticae autem historiae studium et acumen historicum prae ceteris 

 excitavit Heusdius. Historiae amore auditores imbuit , quippe quae in 

 accurate explicandis fatis factisque simul humani ingenii et generis pro- 

 gressionem nobis indicet. Ita altiora excitata fuerunt ejus studia, vere 

 philosopho-pragrnatica , longe aliena ab ilia Franco-gallorum , superior! 

 saeculo, philosophia historiae, q. d.; sed quae ad omnem vitam regundam, 

 quin ad disciplinas singulas juste excolendas, perquam valerent. 



Hunc quidem historici studii amorem excitavit profecto Heusdius 

 acerrimum inter futures Theologos ad indaganda explicandaque Ecclesiae et 

 dogmatum fata. Recedentes illi ab inani sententia , quae viguerat , eheu ! 

 in patria nostra ante triginta adhuc hosce annos, ac si Historia ecclesiae 

 unice absolveretur spinis tricisque , et litium atque haeresium explosione , 

 historicum cum habuerunt divinae mentis interpretem, qualem eum praedi- 

 caverat Borgerus, turn vero simul humanarum facultatum perscrutatorem , 

 adeo ut ipsius hominis progressio in e& maxime sit conspicua. 



Excitato ita ipsis aevi studiis , in Teutouia et alibi excultis , novo eoque 

 uberiore Historiae ecclesiasticae ardore, ecce! ubivis ipsius eruperunt 

 desideria. Novam vitam ilia agere videbatur, novaque veluti gratia sese 

 commendare. Jam peragrarunt ubivis campos Ecclesiae, antiquioris aeque 

 ac medii aevi et recentioris, bene multi historici, rite animadvertentes , 

 hospites nos esse et peregrines in iis, nisi justa nobis adsit atque accurata 

 fontium notitia et erudita doctaque rerum gestarum, ex ipsis fontibus 

 ductarum, copia: his vero sedulo esse utendum , ut tandem historiam condant. 

 Sibi enim persuasum habuerunt ad aedificium struendum non saxa sufficere et 

 caementa, rerum architectum etiam desiderari, qui justo ordine singula disponat. 



Novam ita aetatem ingressa videbatur Theologia Historica. Vide, 

 quam alacri aninio juniores, aeque ac veterani Theologi, hancce abhinc 

 excoluerint disciplinam ! Historia facem praeferente Theologiae , humana in 



10 



