64 H. J. ROYAARDS 



\ 



exponenda et commendanda , summo animi ardore versati fuere Theologi 

 priinarii , stupenda admodum doctrina clari , negativa plerumque fastidientes. 

 Facile ita ea philosophorum placita susceperunt, quae jpositivam firmarent 

 doctrinam. Illud vero semper ob oculos habuerunt, ut in rebus exegeticis 

 atque dogmaticis , practicam suam ipsi explicarent indolem. Hinc etiam, 

 Theologiarn apud DOS arctius plerumque , quam apud exteros , conjunctara 

 fuisse cum Ecclesiae commodis, scite animadverterunt extranei Theologi, 

 qui de nostris agerent rebus. Hinc liberaliores adeo Theologi nostri in 

 tuenda doctrina positiva fuerunt occupatissimi , ne iis exceptis , qui de 

 formis dogmaticis baud raro ipsi minus erant solliciti. Hinc explicandum , 

 utramque illam Theologiae formam , quae Ecclesiam nostram diu agitavit , 

 Voetianismuni dico et Coccejanismum dispari nonnumquam ratione, 

 Dogmatismum coluisse; aristoielicum Voetiani de praxi , typicum Coccejani 

 de interpretando Cod. s. meritissimi ; quin et practici Coccejani, qui 

 utrorumque principia miscuerunt, Lanipii, viri pietate conspicui, vesti- 

 gia prementes , in Theologiam typicam plane abierunt. Quid ! nonne in 

 praestantissimis doctrina et liberalitate Theologis, Venema, Vitringa, 

 Witsio (ut ceteros taceam) positiva aeque ac dogmatica ratio plane habitare 

 videtur? Nonne singula haec veluti elernenta Theologiae Nederlandicae , 

 opposita saepe, satis patuerunt in antiquorum Teleio-baptistarum et Re- 

 monstrantium familiis, dum contra Lutheranorum plurimi, inter Teutones 

 plerique instituti, horum rationem retulerunt? 



Multiplex ita fuit Theologiae ratio, quae a tribus hisce principiis , 

 exegeticis, practicis, dogmaticis, magis minusve vel conjunctis vel disjunctis, 

 pependit. In ipsa Ecclesia Reformata superiori saeculo triplex fere regnavit 

 Theologia, Voetiana, Coccejana et inixta, quam Lampianam minus recte dixe- 

 runt. Hoc unum tamen habuerunt variae hae forrnae commune , quod Dogma- 

 tica, Reginae instar, ceteras saepissime secum duceret disciplinas theologicas, 

 veluti pedissequas, dum in alia rueruut ceterae familiae, quae singulae haec 

 illave explicuerunt elementa gentis Nederlandicae, s. biblica, s. ascetica, s. dog- 

 matica severiora. De quibus quidem singulis f usius dicere , hie certe non decet. 



Jam vero, Aud. ! commutatio, quam hoc nostro saeculo orientem vidimus 

 in rebus theologicis, hisce, nisi egregie fallor, cernitur notis characteristicis. 



