36 R. P. A. DOZY 



nooit was bij hen de belangstelling in deze studie zoo groot als in de 

 negentiende eeuw; de geschiedkundige werken volgen elkander niet, bij 

 tusschenpoozen , op ; het eene verdringt het andere. Zelfs dichters en 

 romanschrijvers verlaten het rijk der phantasie om charters en depeches 

 te bestuderen, en een talentvol schrijver niet van Nederland, maar van 

 het overige beschaafde Europa sprekende heeft gezegd: ,,de geschiedenis, 

 zoo wel de algemeene als de bijzondere, is de meest gevierde, de meest 

 beoefende wetenschap onzer dagen." 



Welk een onderscheid met vroeger! Ik wil niet eens van den tijd 

 spreken , toen , in Duitschland en elders , de nieuwe geschiedenis eene 

 soort van toegift was op de Romeinsche en Byzantijnsche ; maar herinnert 

 n hoe in de vorige eeuw de Mildeleeuwsche historie aan weinigen werd 

 overgelaten. Het publiek bleef koel voor hetgeen in die stikduistere 

 dagen der barbaarschheid , zoo als het heette , was voorgevallen. Algemeen 

 werd dat groote tijdvak voor eene dorre en ondankbare stof gehouden, 

 waaraan een schrijver yan talent bijna nooit zijne krachten verspilde. Nu 

 beschouwt en beoordeelt men dat tijdvak anders; schrijvers van den 

 eersten rang hebben zich bij voorkeur aan de Middeleeuwsche geschiedenis 

 gewijd; hunne werken worden door een talrijk publiek met levemlige 

 belangstelling gelezen. 



Ik geef het toe: op het eerste gezigt schijnt het alsof de schrijvers die 

 geschiedenis veranderd hebben. Vergelijkt men een werk, dat in de vorige 

 eeuw geschreven is, met een boek dat in deze eeuw verscheen, dan 

 twijfelt men bijna of men wel de geschiedenis van hetzelfde tijdperk leest. 

 Namen en jaartallen komen, wel is waar, grootendeels overeen; maar hoe 

 geheel anders worden thans de feiten opgevat- en voorgesteld ! Wat in het 

 oudere boek een dertigtal bladzijden besloeg, is in het nieuwere tot eene 

 enkele geslonken; wat in het oudere ter loops werd aangestipt, is in het 

 nieuwere uitvoerig behandeld; vroeger onbekende feiten vervangen de 

 wijsgeerige bespiegelingen , de zedekundige opmerkingen, waarin de lezers 

 der vorige eeuw zoo veel behagen schepten; nieuwe vragen worden opge- 

 worpen en beantwoord; over andere glijdt men heen, schuift zc als onbe- 

 langrijk ter zijde. Van waar komt dit alles? 



Er wordt hier of daar nog wel iemand gevonden, die niet geleerd 



