60 S. VISSERING 



wbezigen) de staathuishoudkunde leert, dat waarachtige vrijheid de eeuige 

 //voorwaarde is van het welzijn van elken burger en van het bestaan der 

 //maatschappij." Met andere woorden: ik wensch te spreken over VRIJHEID, 



HET GRONDBEGINSEL DER STAATHUISHOUDKUNDE. 



Toen de Heere Jezus gezegd had: //Heb uwen naasten lief als iizelven," 

 werd hem gevraagd, wie is mijn naaste? En hij antwoordde met de 

 gelijkenis van eenen barrnhartigen Samaritaan, die eenen Jood in zijne 

 ellende te hulpe kwam. Dat was der gansche Oudheid een nieuw gebod , 

 voor wie het woord weemdeling altijd gelijkluidend was geweest met vijand. 

 Gelijk de Joden tot in de dagen hunner vernedering toe met minachting 

 nederzagen op de volken (id e'dvtj) op de Grieken, gelijk zij met eenen 

 schimpnaam alien noemden, die niet van hun geslachte waren, zoo verdeelde 

 de Griek, zoo Plato zelf, het geslacht der menschen in Hellenen en Bar- 

 baren , aan het laatste woord de beteekenis hechtende van al wat laag , 

 gemeen, ruw, onmenschelijk en den Hellenen vijandig was. Bij het fijnst 

 beschaafde volk der Oudheid (van Sparta behoef ik niet te spreken !) werd 

 de vreemdeling, die niet reeds slaaf was, toch weinig beter dan slaaf 

 geacht. Wilde hij te Athene vertoeven, hij werd er tegen betaling van 

 het onteerende hoofdgeld geduld, omdat hij goed genoeg was, om een 

 of ander bedrijf uit te oefenen, des zich de vrije burger zou geschaanul 

 hebben. Het volkenregt der Ouden was het regt des sterksten; geheel 

 het oude statenstelsel berustte op het beginsel van roof: berooving van 

 vreemden , berooving van vrienden : Athene ging verloren , toen het de 

 bijdragen der bondgenooten verloor. De geschiedenis der Romeinen is die 

 van eenen doorloopenden krijg met de geheele bekende wereld. Van den 

 oorsprong af waren zij veroveraars, om niet veroverd te worden, en het 

 ' . onverbiddelijke //caeterum censeo Carthaginem delendam esse" was niet 

 unders dan de onvermijdelijke keuze tusschen te zijn of niet te zijn. Het 

 denkbeeld van vrijheid loste zich op in' het denkbeeld meesterschap. 



En niet anders was de verhouding der ingezetenen van denzelfden staat 

 onderling. Vrij zijn was in het staatsleven, tot de heerschende klasse te 

 behboren, in het maatschappelijke, geen slaaf zijn. Verder of hooger 



