REDEVOERING. 61 



reikte het begrip niet. Maar neen ! ik bedrieg mij : vrij zijn beteekende 

 nog lets anders: ongeveer hetzelfde wat het sedert de emancipate voor den 

 neger in West-Indie beduidt, die onder //ik ben vrij" verstaat //ik behoef 

 niet te werken." De arbeid, dat was iets verachtelijks , iets vernederends 

 voor den vrijen burger, alleen goed voor den slaaf, den heloot, den vreem- , 

 deling. De vrije burger leefde van den buit, dien hij gewonnen, van den 

 arbeid der slaven, die hij gekocht of geroofd had, en voor 't overige op 

 kosten van den staat. De vrijheid van den Atheenschen burger bestond 

 in het regt, om tooneelvoorstellingen bij te wonen, volksfeesten mede te 

 vieren; in de geregtshoven te zitten, op de inarkt de redenaars te hooren, 

 en voor dat alles door den staat betaald te worden. Schoot de schat- 

 kist daarbij te kort, dan was het middel om in hare behoeften te voorzien 

 een strooptogt in den vreem de, of, wat nagenoeg op 'tzelfde nederkwam, 

 eene kolonie, of anders de plundering van dezen of genen vermogende 

 onder de burgers zelven. De vrijheid van den Romeinschen burger was 

 het regt, om mede ten oorlog te trekken, de veroverde landerijen te 

 deelen en dagelijks, in krijg en vrede, zijn rantsoen brood te ontvangen. 

 De geheele inwendige geschiedenis van Rome, tot het zich uitgeput in de 

 handen der Caesars gaf, is die van eenen oorlog tusschen twee nation, en 

 om de heerschappij , en, meer nog, om het bezit der landerijen. Onder 

 deze eindelooze twisten kon de persoonlijke vrijheid en veiligheid des bur- 

 gers geene ruimte vinden. Daar dacht men trouwens ook niet aan. In 

 Cicero's dagen was men in de straten van Rome niet zeker voor den dolk 

 van gehuurde moordenaars, of het zwaard van openbare vijanden. Nooit 

 heeft de wet den Romeinschen burger voor proscriptie of confiscate bevei- 

 ligcl. Wat zeg ik? de wet zelve achtte (en dit regt gold te Athene als te 

 Rome) den burger zoo gering, dat zij hem met zijn gezin verpandde. Tot in 

 familieleven heerschte hetzelfde stelsel. De paterfamilias alleen was vrij 

 en willekeurig meester over zijne vrouw, zijne kinderen, zijne slaven, zijn 

 vee en zijne goederen. 



Dit was zeker eene andere vrijheid, Mijne Reorders! dan die ons de 

 borst doet zwellen; die den burger beveiligt tegen elk geweld, en hem 

 zijne zelfstandige plaats verzekert in het midden van zijne gelijken. En 

 hoe ware het nu mogelijk, dat in eene maatschappij , waar geweld en 



