REDEVOERING. 63 



schen, was zelfstandigheid, achting voor den persoon, waardeering der 

 persoonlijke vrijheid. Met bewondering merken wij op , met hoe onover- 

 treffelijke juistheid reeds de groote geschiedschrijver, die zijne landgenooten 

 het eerst op de dreigende overstrooming voorbereidde , die beginselen doet 

 uitkomen, welke schier op dit oogenblik nog de Europesche maatschappij 

 beheerschen. //Bij hen wordt- de vrouw (zegt Tacitus) door de plegtig- 

 heden des huwelijks zelve gewaarschuwd, dat zij is de gezellinne des mans 

 in lief en leed, om in krijg en vrede hetzelfde met hem te dragen en te 

 onderstaan." //Bij hen (zegt hij) hebben' de vaders niet de vrije 

 beschikking over wie him geboren worden, en de goede zeden vermogen 

 daar meer dan elders de goede wetten." Dan weder: //Slaven zijn er, 

 inaar zij gebruiken ze niet op onze wijze tot allerlei huiswerk. De heer 

 vordert van hen, als op zijn' grond gezeten, een maat graans, een stuk 

 vee, of een kleed. En zoo ver gaat de onderwerping." Het klinkt bijkans 

 of de Romein de Capitularia van de Karolingen had geraadpleegd. Maar 

 het meest en het warmst spreekt hij over de fiere vrijheid der Germanen, 

 die geenen meester duldden. //Hunne koningen kiezen zij uit de roem- 

 ruchtigsten, hunne aanvoerders uit de braafsten. En de koningen hebben 

 geene onbeperkte of willekeurige magt. Over geringe zaken beraadslagen 

 de aanzienlijken ; over belangrijke alien. In hunne volksvergaderingen neemt 

 elk, gewapend, plaats, waar hij verkiest. Dan spreekt ieder, en vindt 

 gehoor naar mate van zijn ouderdom, zijn aanzien, zijn' oorlogsroem, 

 zijne zeggingskracht, meer door den invloed der overreding dan door magt 

 om te bevelen. In dezelfde vergaderingen worden de- misdaden beregt en 

 gestraft. Daar worden ook de regters verkozen, die langs de dorpen 

 rondgaan om regt te spreken, door een honderdtal mannen uit het volk 

 begeleid, om hun gezag bij te zetten en te rade te zijn." 



Wij hebben ons misschien te lang met deze beginselen opgehouden.' 

 Daarentegen kunnen wij eenige eeuwen stilzwijgend overspringen , eeuwen 

 die er verliepen , eer de zwervende stammen zich tot volken gevormd, en 

 ieder zijne blijvende plaats ingenomen hadden. Het tijdvak wordt besloten 

 met de verrijzing van Karel de Groote, eenen man, wiens gelijke noch de 

 oude, noch de nieuwe geschiedenis kail aanwijzen; //inderdaad groot (zegt 

 // Bilderdijk) in alles wat een vorst een groot man maakt, en aan wien de 



