64 S. VISSERING 



// wetenschappen en letteren, even zoo zeer als de vrijheid en onafhanke- 

 //lijkheid van gelieel de Christenheid alles te danken hebben." Hij zette 

 de grenspalen van het rijk, waarbinnen zich later de Europesche staten 

 zouden vormen. Hij maakte een einde aan de inwendige beroeringen en 

 aan de invallen van verdere overweldigers. Hij gaf aan het Christendom 

 eenen vasten grondslag, en breidde het uit door kracht van wapenen , en 

 meer nog door beleid. Hij koesterde de wetenschappen en kunsten, be- 

 schermde den handel, en kweekte de uijverheid op. Hij vestigde de 

 staatsinstellingen , en legde de grondslagen voor het positief burgerlijk en 

 strafregt van het nieuwere Europa. Hij regelde de huishoudelijke belangen 

 van zijn onmetelijk rijk, en tegelijk van zijne bijzondere bezittingen met 

 de uiterste zorg. Zijn capitularium de villis, waarin hij tot in de kleinste 

 bijzonderheden toe voorschriften geeft over het beheer zijner goederen, en, 

 niets gering achtende, zoowel bepaalt, hoe de wijn vergaderd en bewaard 

 als hoe het Jong vee en de eijeren ter markt verkocht zullen worden , is 

 in onze oogen een niet minder heerlijk monument van zijne grootheid, als 

 der zangen der Vinders, die zijne roemruchte daden door de middeneeuwen 

 heen tot in onze dagen doen weergalmen. 



Wij zijn nu gekomen tot het eerste groote feit in de ontwikkeling der 

 Europesche maatschappij het Leenstelsel. Volgens het krijgsregt der 

 Germanen was de overwinnaar meester van het veroverde land, met al wat 

 daartoe behoorde. Deels eigende zich ieder der krijgers bij schikking of 

 loting eene streek gronds toe : 't geen dan allodium heette. Voor het groot- 

 ste gedeelte bleef de veroverde grond zonder onmiddelijken heer, en werd 

 dan als domein van den Vorst beschouwd. Deze landen gaven de Vorsten 

 aan hunne krijgsgenooten in leen uit. Dat waren de feuda. Tegen het bezit 

 en genot van dat land verbonden de leenmannen zich tot trouw en hulp 

 in oorlog en vrede jegens den leenheer. Oorspronkelijk waren de feuda 

 (gelijk natuurlijk was) alleen aan den persoon, en stierven met hem af. 

 Allengs werden zij erfelijk. De groote leenmannen gaven hunnerzijds 

 wederom gedeelten van hun feudum in achterleen uit onder gelijke verbind- 

 tenis van houw en trouw. Zoo was het leenstelsel inderdaad een maat- 

 schappelijk stelsel, dat nog heden in alle landen van Europa, meer of min, 

 zijne sporen gelaten heeft. Maar de magt der vasallen werd langzamerhand 



