REDEVOERING. 65 



grooter ten koste van den leenheer; zoodat velen zich eindelijk van het 

 verband losmaakten, en zich tot souvereinen opwierpen, meestal om met 

 elkander in onophoudelijken oorlog te leven , uit welke oorlogen eindelijk 

 na menigen wisselenden kans, het tegenwoordige Staten-stelsel van Europa 

 geboren is. Dat deze oorlogen niet ten slotte, als in de Oudheid, op de 

 vestiging van een algemeen Imperium uitliepen, had zijne oorzaak in den 

 ingeboren zin voor vrijheid, die steeds den overwonneling bleef bezielen en 

 door den overwinnaar geeerbiedigd werd. Alles bleef bij hetzelfde, behalve, 

 dat de veroveraar op gelijke wijze het land aan zijne krijgsmakkers in 

 leen uitgaf, die wederom na verloop van tijd op hunne beurt naar de 

 onafhankelijkheid streefden. Een ander beletsel tegen de vestiging van een 

 Imperium was de opkomst der Gemeenten. Deze opkomst der Gemeenten 

 is de tweede uitstekende trek in de staathuishoudelijke geschiedenis van 

 Europa. 



Ofschoon de Germanen geene slavernij kenden, als die de oude wereld 

 bezoedelde, en, naarmate zij over Europa voortdrongen, het Christendom 

 den bodem van dit onkruid hielpen zuiveren, hadden zij toch de onder- 

 scheiding tusschen vrije en eigen lieden. De eersten waren zij zelven, de 

 veroveraars, de meesters krachtens het regt des oorlogs. De anderen waren 

 de.overwonnelingen, de opgezetenen van den veroverden grond. Zij waren 

 slaven, niet van den meester, maar van den grond des meesters. Dit was 

 de oorspronkelijke , eenige en eenvoudige onderscheiding van het personen- 

 regt. Doch onder het verloop van tijd ontwikkelde zich meer verdeeling 

 en afgrading. Onder de Vorsten en hunne Pairs (de erfelijke Leenheeren 

 en Vasallen) vormden zich de vrije mannen (de eigenaars van allodiale 

 goederen) als eene bijzondere klasse, die zich later, toen eenigen en allengs 

 meerderen uit de eigen lieden, door vrijgeving, afkoop of gemengd huwe- 

 lijk vrije lieden werden, van deze onderscheidden door den naam van 

 adel en door voorregten. aan dien naam verbonden, b. v. vrijdom van 

 belasting. De vrije lieden betaalden schot en lot en bleven veelal taitta- 

 bles et corveables a merci, zoo, dat hun toestand feitelijk nog weinig 

 verschilde van dien der eigen lieden , uit welke zij gesproten waren. Doch 

 allengs ontstond er weder in deze klasse een merkelijk verschil tusschen de 

 bewoners van het platte land en hen, die het burgerregt in geslotene 



9 



