R E D E V E R I N G. 49 



Schlosser en zijne leerlingen de eene helft van het materieel in den tekst 

 plaatsen, en de andere helft in de noten; hetgeen iemand tot de 

 opmerking noopte, dat men de noten even goed als tekst zou kunnen 

 lezen, en den tekst als noten; als von Raumer twee onderwerpen 

 behandelt in een boek: de geschiedenis der Hohenstaufen en die der 

 kruistogten ; als dezelfde schrijver , in plaats van de geschiedenis op te 

 vatten als een geheel, ze verbrokkelt in verhaal en verhandeling , door op 

 vier deelen verhalende geschiedenis nog twee deelen te laten volgen met 

 verhandelingen over den toestand van staat en kerk; dan moet men 

 zeker erkennen : . dit is gebrek aan oordeel en smaak. Maar dit is toch 

 niet de eenige reden. Eene andere moet men daarin zoeken, dat het poli- 

 tieke leven in Duitschland ontbreekt, of althans ontbrak. Waar dit het 

 geval is, zal de historic veelal te bespiegelend , te onpractisch geschreven 

 worden; zelden zal men in zulk een land een helder inzigt hebben in de 

 beteekenis der feiten. Ziet von Raumers Inleiding! Wat is zij? Een 

 geraamte zonder leven of beteekenis; in menig handboek is zulk een kort 

 begrip der Duitsche geschiedenis beter geleverd. Vergelijkt daarmede 

 ik wil niet eens een Fransch werk van den eersten rang noemen verge- 

 lijkt daarmede Capefigue's Inleiding op het Leven van Philippe-Auguste ; 

 zij geeft in weinige maar fiksche trekken, een helder denkbeeld van den 

 toestand, waarin zich de maatschappij bevond, op het oogenblik dat de 

 schrijver zijn verhaal begint. En hoe glijdt von Raumer heen over de 

 merkwaardige geschiedenis der Italiaansche republieken, die dan toch met 

 die der Hoheustaufen in veel naauwer verband staat dan die der kruistog- 

 ten! Had hij ze ten minste als vijand geschetst, men zou er vrede mee 

 hebben, want de geschiedschrijver moet vrij zijn in zijn oordeel; maar de 

 oogen sluiten voor de gewigtigste bewegingen van den tijd, dat mag hij in 

 geen geval. Dat is gebrek aan historischen tact; men mag het niet 

 verbloemen , al bewondert men ook te regt in den schrijver zijne naauwge- 

 zette studie, zijne onpartijdigheid waar hij den grooten twist tusschen Paus 

 en Keizer verhaalt, zijn talent van karakterteekening, en zijn boeijenden 

 verhaaltrant. En dien historischen tact zal men zelden bij een Franschen 

 schrijver missen, al vergist hij zioh soms deerlijk in bijzaken. En waaraan 

 hebben de Franschen dat te danken? Aan de groote gebeurtenissen in ons 



7 



