76 s. VISSERING' 



tijd onduldbaar) volkomen pasten aan de behoeften vail den zijnen, en 

 die daarom Frankrijks weldoener is geworden, omdat hij zijnen tijd 

 begreep. 



Maar nu is de taak der wetenschap van het maatschappelijke leven aan 

 de eene zijde, deze natuurlijke grenzen voet voor voet te vermimen en 

 aan het beginsel van vrijheid meer en meer zijne onbelemmerde werking 

 te verzekeren; aan den anderen kant, in elken gegeven toestand den 

 juisten maatstaf aan le wijzen, om die grenzen naar eisch af te palen. 

 En hier is het , dat zij nog voortdurend op de meeste hinderpalen stuit en 

 wel altijd zal stuiten. Der waarheid eere te geven, het licht der weten- 

 schap als heilzaam te erkennen wie geeft zich tegenwoordig voor zoo 

 barbaarsch uit, dat hij dat niet doen zoude? Maar de waarheid aan te 

 nemen , de lessen der wetenschap toe te passen , dat is eene andere zaak ! 

 Gedenkt slechts aan den eindcloozen twist over theorie en zoogenaamde 

 praktijk. Hier komen alle gebreken en zwakheden van onze menschelijke 

 natuur, heerschzucht, begeerlijkheid , willekeur, waanwijsheid , vooroordeel, 

 in het spel. Daar is eene staatkunde, die, om bijzondere bedoelingen 

 door te zetten, het oor voor de waarheid sluit en ik heb u de (nu 

 gevallene) Britsche scheepvaartwetten , het Continentaal-stelsel , de Duitsche 

 National-Oeconomie genoemd. Daar is eene eenzijdigheid , die alleen op 

 het oogenblikkelijk belang let en gij denkt aau de fiscaliteit der meeste 

 belasting-stelsels. Daar is eene bekrompenheid , die blind is voor de gedu- 

 rige wisseling der dingen,. waardoor het verouderde wegsterft, om plaats 

 te maken voor het betere; daar is eene vooringenomenheid , die den eenen 

 arbeid boven den anderen wil bevoordeelen ; daar is eene eigenzinnigheid , 

 die waant alles beter te weten en beter te kunnen en gij hebt onze 

 beschermende tarieven , onze monopolien , onze reglementaire verordeningen 



voor oogen. 



Ziedaar dan nog strijds genoeg. Ja, het zou bijkans kunnen voorkomen, 

 dat deze strijd hopeloos moet zijn. Maar moed gehouden ! Moeten wij 

 ook dikwerf ondervinden, dat de leeringen der wetenschap versmaad wor- 

 den, eene troostrijke gedachte bezielt ons bij hare bcoefening, en verzekert 

 ons, dat wij niet vruchteloos werken. Dit is de doorgaande trek der 

 geschiedenis , dat iedere uitbreiding van het beginsel van vrijheid gevoerd 



