152 J. H. PHILIPSE 



of liever zwevend, begrip; kortom niet alle begin van kennis wordt door 

 den redelijken mensch met den eervollen naam van wetenschap betiteld. 

 Neen, voorzeker ook hier zal het meer volmaakte slechts door geestkracht, 

 oefening , ervaring en door deze zelfs niet voor ieder even gelukkig , of door 

 allerlei middelen even gemakkelijk te bereiken zijn. Orde en regelmaat 

 moet , naar vaste grondbeginselen der menschelijke ziel ingegrift , het rader- 

 werk der vermogens bij den denker en opmerker besturto; het verstand 

 alle zijne inwendige krachten en werkingen aanwenden, om de voorwerpen 

 van kennis, in of buiten ons aanwezig, alle denkbeelden in ons ontstaan, 

 alle begrippen , reeds geordend en vastgesteld , op te nemen , in te zien , 

 te doorgronden, en naar hunnen gelijken of verschillenden aard te rang- 

 schikken , te schiften en te onderscheiden , of tot eenheid van zamenhang 

 en bevatting terug te leiden. 



Zietdaar nog ruaar al te gebrekkig u herinnerd , hoe dat heerlijk vermo- 

 gen in ons binnenste werkzaam is en zich beweegt, om onzen geest tot 

 die helderheid en volledigheid op te voeren der kennis van zamenhangende 

 waarheden, daadzaken of voorwerpen, welke, in haar verband en zamen- 

 hang begrepen en erkend, als wetenschap wordt vereerd. 



Evenwel, zijn wij teregt ingenomen met hare hooge voortreffeli jkheid , 

 goddelijke eer komt haar in onze schatting daarom niet toe. Haren 

 trotschen en laatdunkenden priester, die niets hoogers kent, beklagen wij; 

 tot die sterke geesten verlangen wij niet te behooren , tot die alles. te boven 

 stijgende genie'n, die, wanende de Godheid en haar wereldbestuur juist te 

 beoordeelen, of des noods te kunnen missen, zich zelve en hunne kennis, 

 en hunne vergode rede als in triumf laten rondvoeren, of door eene ligt- 

 zinnige menigte ten hemel verheffen: voorzeker neen! maar," terwijl wij 

 naar de hoogte opzien, waar de waanwijsheid hen plaatst, en hunnen 

 tuimelenden val bedaardelijk afwachten, zijn wij evenmin bereid om him 

 de hand te reiken, die, uithoofde van het onvolmaakte der menschelijke 

 kennis, geheel aan de kracht der hulpmiddelen twijfelen, ter verkrijging 

 van waarheid en zekerheid aangaande het wezen der dingen. Zou dan 

 alles schijngestalte zijn, droombeeld, of dwaalbegrip; niet waardig om 

 ernstig te worden nagejaagd , of bij den verstandige eenige ingenomenheid 

 te doen ontstaan? Het moge zoo zijn: wij kennen slechts ten deele; en 



