REDEVOERING. 6? 



gelijkheid van alle nienschen als kinderen van eenen Vader vond weerklank 

 in hun eigen vrijheidminnend hart. Daar kwam nog lets bij. De Chris* 

 telijke kerk in het Romeinsche rijk kwam den vreemden indringers ten halve 

 te gemoet. Hare eigene oeconomische inrigting had eene treffende over- 

 eenkomst met het gerrnaansche electief regeringsstelsel ; en beide hielpen 

 elkander de wereld veroveren. Bij de verdeeling van den buit bekwam 

 ook de kerk haar deel, dat zij wel wist te bewaren en te vergrooten. Zoo 

 werd zij een zelfstandig, rijk en magtig ligchaam: te magtiger, onidat zij 

 overal eene en dezelfde was en alom haren invloed deed gelden, zonder 

 dien te zien afsluiten door staatsgrenzen of verbreken door oorlogen. En 

 weldadig was haar invloed en rijkdom. Bij haar vond de onderdrukte 

 bescherming, de behoeftige lafenis, de kranke genezing, de vreemdeling 

 huisvesting, de ongelukkige troost. Zij was het brandpunt van Christelijke 

 liefde en geloof en tegelijk de stille wijk van kunst, wetenschap en be- 

 schaving. Maar van het oogenblik, dat zij zich magtig begon te gevoelen, 

 sinds zij naar rijkdom trachtte om te genieten, naar aanzien om te schit- 

 teren, naar invloed om te heerschen, was in dat schoone ligchaam de 

 kiem des verderfs gelegd. In de kloosters drong weelderigheid in de 

 plaats van zelfverloochening. Studie week voor onkunde, en de geestelijke 

 stand werd de toevlugt voor luiheid en domheid. Nu moest het volk, dat 

 geenen eerbied en liefde meer voor zijne herderen kon gevoelen , door 

 dwang in ontzag gehouden worden. Vanhier ten laatste het natuurlijke 

 verbond tusschen het wereldlijke en het geestelijke gezag tegen de gemeente, 

 die zich krachtig genoeg begon te gevoelen om beider dwingelandij te 

 weerstaan. 



En nu daagt voor onze oogen de Hervorming. De hervorming in de 

 kerk bragt in het maatschapgelijke leven des volks en der volken eene 

 volslagene omwenteling mede, waaruit het Protestantisme oprees als de 

 zegepraal der individueele vrijheid. Voorwaar, indien de hervorming alleen 

 de kerk had gegolclen, Europa ware niet het onderst boven gekeerd door 

 eenen rneer dan honderdjarigen krijg. De vrede van Munster was het 

 einde van deze worsteling. Maar de politieke herschepping, welke Europa 

 door dit verdrag onderging, was niet haar belangrijkste gevolg. Van 

 nu aan zien wij eene nieuwe rigting op de baan der maatschappelijke 



9* 



