68 S. VISSERING 



ontwikkeling ingeslagen. Een nieuwe drijfveer stuurt de driften der volken 

 en de raadslagen der regeringen. De handelspolitiek treedt op den voor- 

 grond. Wijd en zijd in de nieuw ontdekte werelddeelen worden bezittingen 

 veroverd, om er handel te drijven. Van nu aan beoorlogen de staten 

 elkander met tarieven ; en de vinnigste oorlogen , die er gevoerd worden , 

 zijn handelsoorlogen. Het Mare Liberum aut Clausum is eene levensvraag; 

 de kwestie van vrij scldp vrij yoed wordt de meest besprokene van het 

 volkenregt. Nu begint de staathuishoudkunde eene wetenschap te worden; 

 de eene theorie verdringt de andere; stelsel na stelsel wordt uitgevonden 

 en toegepast. Het crediet begint de lotwisselingen der volken te besturen. 

 'Tot de strijd tusschen verdrukking en vrijheid toe, voegt zich in den 

 nieuwen plooi.. Monopolie is het tooverwoord, dat alle geesten beheerscht. 

 Al het goud naar eigen land te doen stroomen; dezen of genen handel 

 alleen te bezitten; eenen nationalen tak van nijverheid voor zich alleen te 

 bewaren, door alle middelen, zelfs door doodstraf te dreigen aan den 

 werkman, die zijn vaderland zou willen verlaten om zijn bedrijf elders uit 

 te oefenen ; zich in gilden af te zonderen , niet meer tot onderlinge hulp ; 

 maar tot wering van mededingers, ziedaar de nieuwe vormen, waarin 

 die strijd zich gedurende de twee jongste eeuwen openbaart. 



Zoo zijn wij, M. H., tot onzen leeftijd afgedaald. Behoef ik u te 

 herinneren, hoe de laatste dagen der vorige eeuw het tijdperk openden 

 van eene nieuwe maatschappelijke omwenteling? Ik spreek hier niet alleen 

 van de Fransche Revolutie en van hare misbruikte leuze : Vrijheid , Gelijk- 

 heid en Broederschap. Zij was eene schrede in dezen grooten ommekeer. 

 Zij hief het onderscheid der standen op en schonk aan het geheele volk 

 de vrijheid, welke tot nog toe alleen den bewoners der steden en 

 noode! gegund was. Zij verbrak de monopolies, joeg de gilden uiteen 

 en verhief alle ingezetenen des lands tot burgers met gelijkheid voor de 

 wet. Maar ziehier, naast dit feit, andere feiten, niet minder gewigtig! 

 Aan gene zijde van den Oceaan verrijst een nieuw volk, dat de banden, 

 waarmede het moederland de kolonie omklemd hield, verscheurt, en het 

 koloniale stelsel is in zijne grondvesten geschokt. In dat moederland zelf 

 reiken eenige eenvoudige mannen, een timmerman, een barbier, een spin- 

 ner, elkander de hand, om het vermogen der nijverheid door de toepassing 



