REDEVOERING. 69 



der stoomkracht en der machinerie millioenen malen te vermenigvuldigen. 

 Elders weder heeft de wetenschap zich eene nieuwe baan gebroken. De 

 natuur wordt in hare diepste geheimen doorwroet en doorgrond. Eene 

 meedoogenlooze kritiek slaat de hand, aan al het bestaande. Eene vermetele 

 philosophic schijnt zich voor te nemen de wereld om te scheppen. En 

 onder al deze denkers en vorschers naar de natuur der dingen is er een, 

 die, in stille afzondering zijne eigene studien volgende, de natuurlijke 

 wetten naspoort van het maatschappelijke leven, en onderzoekt, door welke 

 middelen de rijkdommen der nation verkregen en de welvaart der burgers 

 vermeerderd wordt; hij breekt met even onverbiddelijke hand de lucht- 

 kasteelen der empiric als de dwalingen der praktijk af, om in de plaats 

 tjaarvan zijne wetenschappelijke theorie op onwrikbare beginselen te grond- 

 vesten. Zijne leer is, van het oogenblik dat hij ze heeft verkondigd, de 

 uitspraak des meesters, die met overtuiging door duizende leerlingen 

 verspreid wordt. Het is gij hebt het reeds lang geraden de stichter 

 der Economische school, voor wien ik geene schoonere lofspraak zou kun- 

 nen vinden dan deze woorden van eenen franschen geschiedschrijver : 

 //Adam Smith a rehabilite le travail." 



Adam Smith heeft den arbeid in zijne eer hersteld! De eenvoudigste 

 beteekenis dezer woorden is, dat hij de halfheid der theorie van de Phy- 

 siocraten, die geen an der voortbrengend vermogen erkenden dan den grond, 

 aanvulde; dat hij de eerste was die leerde, hoe ook de arbeid, en deze 

 het meest, de bron van volksrijkdom is; dat hij de wetten van de ver- 

 deeling van den arbeid openbaar maakte; dat hij bewees, hoe ook het 

 bewaren, verwerken, overbrengen en verdeelen van voorwerpen vruchtbare 

 arbeid is; dat hij voor de vrije mededinging in den arbeid de baan opende. 



Maar in hoogeren zin beduidt deze lofspraak veel meer. En in dezen 

 zin heeft hij ze verdiend, omdat hij den arbeid heeft geopenbaard als den 

 fundamentelen hoeksteen der maatschappij , en vrijheid van den arbeid als 

 de eenige duurzame bron van bijzondere en algemeene welvaart. 



