70 S. VISSERING 



Om de rueening dezer woorden te verklaren, moet ik mij eene kleine 

 afwijking van de gewone leer der Economische school veroorloven. De 

 leerboeken der staathuishouclkunde worden schier alle geopend met de 

 definitie: //de staathuishoudkunde is de wetenschap die leert, hoe de rijk- 

 dommen voortgebragt en verbruikt worden." En op deze definitie volgt 

 dan spoedig de aanwijzing van het doel der staathuishoudkunde: //het doel 

 der staathuishoudkunde is, het geluk der menschen te bevorderen." Ik 

 kan noch met deze definitie der staathuishoudkunde, noch met deze 

 omschrijving van haar doel volkomen vrede hebben. Ware die definitie 

 van de wetenschap, die ik liefheb, juist, ik zou haar niet durven verde- 

 digen tegen het verwijt, haar wel eens gedaan, van geesteloos materialismus 

 en afschrikkende dorheid. Maar dan vooral zou het mij onmogelijk valleu 

 het verband te ontdekken, dat er tusschen haren werkkring en haar doel 

 zou moeten bestaan! Immers, welk verband is er tusschen rijkdom en 

 geluk? Hoe kan het ooit mogelijk zijn, het geluk naar de regelen eener 

 wetenschap af te meten, of afhankelijk te maken van de min of meer 

 getrouwe toepassing eener theorie? 



Maar terwijl ik aan onze wetenschap niet den onnakomelijken eisch doe. 

 van vaste regelen te stellen tot oplossing van het vraagstuk, dat ieder 

 mensch slechts met zijn geweten kan uitmaken, heb ik toch hoogere 

 eischen aan haar, dan dat zij alleen onderzoeke, hoe de rijkdommen voort- 

 gebragt en verteerd worden. Ik heb haar lief, omdat zij mij is de weten- 

 schap van het maatschappelijke leven, die leert, hoe, onder de wetten 

 door den algoeden Schepper in de natuur gelegd, de bijzondere vermogens 

 van alle menschen zarnenwerken tot de bevordering van het stoffelijk 

 welzijn en van de zedelijke verheffing van iederen mensch en van de 

 geheele menschheid; omdat het doel van haar streven is, den strijd tus- 

 schen zelfzucht en liefde tot den naaste op te lessen in eene schoone 

 harmonic vrijlicid! 



i 



Indien ik moest vreezen, M. H., dat deze woorden u vrcemd in de 

 ooren zouden klinken, en dat gij niet reeds zelven zoudt hebben opge- 

 merkt, hoe dit denkbeeld het geheele historische overzigt van de ontwik- 

 keling der maatschappij , waarbij gij mij zoo welwillend gevolgd zijt, 



