72 S. VISSERING 







den geest terug te brengen, dat straks voor onze oogen is voorbijgegaan. 

 Wat is die geschiedenis anders dan de strijd dezer wet der natuur tegen 

 hare miskenning? Want het is maar al te waar, dat, gelijk iedere prikkel 

 ten goede, in den mensch gelegd, tot eene ondeugd kan overslaan, dus 

 ook deze; zoo zelfs, dat de woorden zelfzucht en eigenbdang in het 

 gemeene spraakgebruik naauwelijks anders gehoord worden dan oni ondeug- 

 den te kennen te geven. Uit deze miskenning nu zijn voortgesproten de 

 begeerlijkheid, de hebzucht, het geweld, de dwingelandij , de verdrukking. 

 En wat zien wij nu gebeuren? Dat geene miskenning op den duur 

 bestand is tegen de waarheid, geene verdrukking bestaan kan tegen dc 

 vrijheid: dat iedere hare eigene straf medevoert. Het stelsel van maat- 

 schappelijken oorlog en onderlinge berooving der oude volken deed de oude 

 maatschappij te gronde gaan. De slavernij wordt overal (ook in de nieuwe 

 wereld!) een verterende kanker, en verlaagt den meester dieper dan den 

 slaaf. De hoogmoed van vorsten en edelen brengt hen ten val, omdat hij 

 juist de oorzaak is van de opkomst der gemeenten. Zoodra de geestelijk- 

 heid het toppunt van magt en rijkdom heeft bereikt, verliest zij alle zede- 

 lijke kracht. Het koloniale stelsel verteert de beste levenssappen der 

 volken; de handelsoorlogen overstelpen de staten met schulden, waaronder 

 nog late nageslachten gebukt gaan ; de monopolien eindigen in bankroeten ; 

 het gildenwezen dooft alien lust en kracht tot den arbeid uit. En waar- 

 door is het, dat de vrijheid voortdurend zege op zege behaalt over de 

 verdrukking? Is het omdat de zwakken sterker geworden zijn dan de 

 magtigen? Dan zeker ware slechts eene verplaatsing , eene verwisseling 

 van personen de vrucht van de zege geweest; de onderdrukte ware op 

 zijne beurt verdrukker geworden; en het menschdom had eeuwig in den- 

 zelfden jarmmervollen kring omgeloopen. Ziet slechts, in de Oudheid 

 was dit het geval, en daarom is dat geslacht, als door eenen tweeden 

 zondvloed, van de aarde weggevaagd. Maar de vrijheid zegepraalde , en 

 schonk telkens hare zegeningen aan overwinnaren en overwonnenen tegelijk, 

 omdat de waarheid aan hare zijde stond, omdat de wetenschap telken 

 reize eenen stap voorwaarts deed; de wetenschap, uit bittere ervaring 

 geboren, eerst door enkelen gegist, door eenigen geopenbaard, door lateren 

 verkondigd, door velen daarna verspreid, eindelijk door alien aangenomen 



