R A T I 0. Ill 



illud vacantes traderent studiosis. Antoninorum tamen aetate exstiterunt 

 Romae , qui juris civilis professionem susciperent, et, deserto foro, juris 

 scientiam publice tradendo laudem sibi quaererent. Horum stationes fre- 

 quentarat Gellius, hos Ulpianus et Modestinus memorant juris civilis pro- 

 fessores, quibus Romae a tutelis et curis vacatio concessa fuit. At videte, 

 quam probe eos a grammaticis et rhetoribus distinguentes , jurisprudentiae 

 laudem tueantur Jurisconsulti ! Juris civilis professoribus actionem negans 

 ad salaria petenda , est enim , Ulpianus ait , res quidem sanctissima civilis 

 sapientia , sed quae pretio nummario non est aestimanda nee dehouestanda : 

 quaedam enim tametsi honeste accipiuntur, inhoneste tamen petuntur. 

 Tanto habebant illos doctores honore et, si revera inter eos, qui turn 

 publice docebant, Gajus est referendus, profecto non infimi ordinis erant 

 juris periti illi, qui jure respondendi non ornati, docendo juventuti prodesse 

 studebant. Quid mirum ad eos e provinciis undique juvenes confluxisse, 

 ut Romae 'jus addiscerent, quod in patria non peraeque docebatur. Sic 

 Romae exstitit sponte privata juris schola, optimaque omnibus opportunitas 

 juris cognoscendi. In provinciis contra rari Jurisconsulti nee eodem loco 

 habendi. 



At erat tamen in Oriente civitas, ubi juris studium viguit quoque et 

 floruit, Imc jam aetate, quam urbem plane Romanam et schola juris 

 ornatam celebrarunt aequales. Berytum in Phoenicia, antiquissimam civi- 

 tatem dicere volo. Schola ibi liberalium studiorum , ubi juri in primis 

 operam dabant juvenes. His Diocletianus providendo utilitati publicae 

 concessit, ut ad vigesimum quintum annum ibi morantes, a studiis non 

 avocarentur ad munera in patria subeunda. Quae fuerit hujus scholae 

 origo, qui praeceptores ignotum , sed si Ulpianus ibi prima juris elementa 

 didicerit, poterat sane ilia tali gloriari discipulo, nee injuria dictum: 



'Pcojurj per ^cc&f'rj SfOQ^aerat avooviog Zevg ? 

 Kotycti/tqv , Ss(jotj Se 



Ad Constantinum propero, hunc enim bonas artes coluisse et in primis 

 litterarum studia fovisse novistis. Eruditione clarus, summo loco doctos 

 habebat, optimosque elegit filiis suis praeceptores. Domesticum hac in re 

 sequebatur exemplum patris , qui ipsum ab optimis magistris institui voluerat. 



