R E D E V E R I N G. 205 



fl 



physische diagnostiek alle zintuigen scherpt, om het ziekte-proces op den 

 voet te volgen en elke stoffelijke verandering bij het leven na te gaan. 

 Zie dien schat van kennis en zekerheid door percussie en auscultatie ge- 

 wonnen ; zie eindelijk , als de gelukkige vrucht van een en ander , de 

 eerste voorwaarde vervuld om de genezing te beproeven het juister 

 inzigt in den ziekte-toestand zelven; en daarnevens de groote reeks van 

 nuttige wenken en waarschuwingen omtrent de keuze van soort en hoe- 

 veelheid der geneesmiddelen. " 



Misleiden wij intusschen ons zelven niet! Welke reuzenschreden de 



geneeskunde ook in de jongstverloopen jaren op het gebied der wetenschap 



gemaakt hebbe ; hoe ze'er men ook de rigting , die zij gekozen heeft , 



moge toejuichen; toch ontbreekt er aan haar streven nog iets, dat wel te 



verklaren maar niet geheel te verdedigen valt. Wij wenschen het harde 



vonnis van eenzijdigheid niet uit te spreken; en echter worden wij er toe 



gedrongen, wanneer wij zien, hoe de geneeskunde bijna uitsluitend al 



hare krachten wijdt aan datgene, wat men het stoffelijk deel van den 



mensch, wat men zijn ligchaam pleegt te noemen en hetwelk alleen voor 



de waarneming der zintuigen regtstreeks toegankelijk is. De voornaamste 



zijde van 'smenschen wezen, zijne psychische uitingen, mogten van den 



kant der natuurkundigen geene zoo ernstige behartiging ondervinden, als 



zij in meer dan een opzigt verdienen. De oorsprong, de aard, het wezen 



dier psychische uitingen , het gevoel met al zijne wijzigingen , de storm 



der hartstogten, het spel der neigingen, de grondslag voor het karakter 



en de gemoedsstemming , de sympathieen en antipathieen , de oneindige 



reeks van voorstelliugen , en hoe veel meer nog de hoogere denkvormen , 



. het scheiden en verbinden , het oordeelen en besluiten , dat alles bleef 



nagenoeg zonder eenige toelichting. De afhankelijkheid dier psychische 



uitingen van, of althans haar verband met, en hare betrekking tot het 



ligchamelijke poogde men alleen' te verklaren of aan te toonen door hypo- 



thesen, die ter naauwernood in staat zijn de leemten onzer wetenschap aan 



te vullen. In de gezonde psychische uitingen alzoo geen helder inzigt; 



voor hare ziekelijke afwijkingen geen zeker keermiddel; maar overal 



weifeling of willekeur ! 



Van waar die verwaarloozing der Psychologic, als deel der natuurkundige 



