R E D E V E R I N G. 207 



HERDER heeft het reeds gezegd, dat geene psychologie mogelijk is, 

 die niet bij elken stap bepaald physiologic genoemd kan worden. Destijds 

 is misschien deze meening sommigen wonderspreukig toegeschenen ; bij 

 dea tegenwoordigen stand der wetenschap, is zij, naar inijn bescheiden 

 gevoelen, als de eenig ware te beschouwen. De psychologie moet, even als 

 de physiologic , van de waarneming der verschijnselen uitgaan ; zij moet de 

 wetten trachten op te sporen , waarnaar die verschijnselen plaats vinden ; 

 zij moet zoo van het zamengestelde tot het eenvoudige besluiten en van 

 het aposterioristische , geenszins van het aprioristische gevolgtrekkingen 

 maken tot hetgeen zij wenscht te ontdekken. Met andere woorden : even 

 als de physiologic zich beijvert, de verrigtingen der verschillende organen 

 te leeren kennen , en zich rekenschap tracht te geven , hoe de bloedsomloop , 

 de ademhaling, de spijsvertering geschieden, welke veranderingen daarbij 

 in het georganiseerde wezen plaats vinden, van welke omstandigheden die 

 veranderingen afhangen ; zoo ook behoort de Psychologie .de wijze op te 

 sporen, waarop het gevoelen, voorstellen en willen ontstaan; maar tevens, 

 welk aandeel de organen daaraan hebben; van welke omstandigheden zij 

 afhangen; door welke zij gewijzigd en veranderd worden. Alleen van het 

 bekende uitgaande veroorlove zij zich geene uitspraak, dan die op het 

 bekende berust en onthoude zich van voor bekend te verklaren, wat niet 

 door de ervaring aaugetoond, of door de strengste logica, die geen' term 

 in de schakel harer redenering mist, bewezen is. Het concrete geval, het 

 organisme houde zij eerst en voor alles in 't oog. De openbaringen van 

 dat organisme rukke zij niet uit haar natuurlijk verband; zij make geene 

 scheiding tusschen hetgeen in het leven niet gescheiden is; maar beware 

 in alles de eenheid, die tusschen het orgaan en zijne uiting, tusschen 

 levensverschijnselen en orgaan, in het organisme zelf, altijd gevonden 

 wordt. Zij vergenoege zich dus niet, zoo als de psychologen het door- 

 gaans deden , met de vraag naar de wijze van het gevoelen , voorstellen 

 en willen; maar dringe door tot de organen, waardoor het gevoelen bewerkt 

 wordt, waardoor de voorstellingen zich vormen, waardoor het willen zich 

 openbaart. Of zou men den physioloog niet de grootste onvolinaaktheid 

 in zijne methode te last leggen, die van bloedsomloop en ademhaling sprak, 



