REDEVOERING. 209 



gaande, stelt zij zich eerst de ziel in hare hoogste reinheid voor; ontleedt 

 vervolgens deze abstractie en splitst ze in onderdeelen, die zij de verschil- 

 . lende vcrmogens der ziel noemt ; om eindelijk met een salto mortale tot het 

 onderling verband van deze vermogens met de organen, of het ligchaam 

 te geraken. Zou men in de keuze van die beide wegen inderdaad nog 

 twijfelachtig kunnen stilstaan? Langs den genetischen weg en geleid door 

 de biologic ontdekt het oog, zij 't ook met eenige inspanning, die eenheid 

 in het zieleleven, die in de geheele natuur, den mensch daaronder begre- 

 pen, gevonden wordt en nergens wezenlijke scheiding gedoogt van stof en 

 kracht , van ligcliaam en ziel, van zij-n en werken, van gezondheid en ziekte, 

 van leven en dood. Maar het eng begrensd verstand kan niet altijd die 

 eenheid terstond geheel omvatten. De stukswijze nasporing is vaak on- 

 verrnijdelijk, en gereedelijk kornt men er toe in de voorstelling te scheiden 

 en te deelen , wat in het wezen der zaak onafscheidelijk zamenhangt. 

 Van daar echter is de afstand gering tot de willekeurige aanneming van 

 onbekende grootheden , die beurtelings tot steunsel of doel voor het aan- 

 gevangen onderzoek moeten dienen. Vindt men hiervan de sporen op bijna 

 elke bladzijde van de geschiedenis der wetenschap in 't algemeen, op het 

 gebied der psychologic in 't bijzonder ziet men ze allerwegen. 



Bij de behoefte aan verklaring van die groote reeks van verschijnselen , 

 die wij zielsuitingen plegen te noemen , zocht men de oorzaak daarvan in 

 iets, dat men Psyche of ziel npemde. Tot de vermeende ontdekking van 

 die oorzaak geraakte men nogtans alleen door ontkenning of uitsluiting, 

 omdat de tot dusver verkregene kennis van het somatische, in tegenstelling 

 van het psychische, ontoereikend was gebleken ter verklaring dierzelfde 

 verschijnselen. Aldus nam men a priori eene onbekende grootheid aan , 

 die op zich zelve, als geheel zelfstandig wezen beschouwd, op hare beurt 

 wederorn het voetstuk werd van verschillende stelsels en theorien. Zoo 

 toch onderstelden sommigen, om het onverklaarbare vraagstuk op te lessen, 

 hoe iets onstoffelijks op iets stoffelijks werken kan , een jluidum nervorum , 

 eene aura, waardoor de indrukken geacht worden tot in het sensorium 

 commune , de zitplaats der ziel , te geraken , en op de ziel zelve zich voort 

 te planten: het was de scholastische tlteorie van het Dualisme van ziel en 

 ligchaam. Zij daarentegen , die in dit op elkander werken geene bevrediging 



27 



