REDE VOER ING. 211 



de eenheid der ziel liet verloren gaan, terwijl zij nu eens gevoelen, voor- 

 stellen, willen als de hoofdzakelijke of eenige vermogens aannam, dan 

 wederom deze splitste in een oneindig aantal onderdeelen, die het spraak- 

 gebruik wel is waar wettigt en steeds zal behouden; maar die, bij de 

 wetenscliappelijke beoefening, vaak tot dwaling en verwarring aanleiding 

 zullen geven , gelijk men de vele ongerijmdheden der phrenologia reeds 

 aan haar te wijten heeft. 



Om deze beide klippen te ontzeilen, beschouwe de waarheidlievende 

 natuuronderzoeker de ziel niet als in tegenstelling met het ligchaam, noch 

 afyesclieiden van de natuur, maar, zoo als E RDM ANN zegt, ten minste 

 als de idealiteit van de stof, terwijl de stof de realiteit der ziel is; opdat 

 hij aldus eene eenheid ontdekke, die niet het product is van enkele additie, 

 maar van eene volslagene zamensmelting. 



Opmerkelijk intusschen is het, hoe ditzelfde begrip, hetwelk wij later 

 meer opzettelijk op physiologische gronden zullen ontvouwen, dit begrip 

 van eenheid reeds aangenomen schijnt te zijn geweest door enkele van die 

 wijsgeeren, die echter hun stelsel niet geheel op biologischen grondslag 

 konden bouwen. Of leerde SPINOZA niet, dat de eenige en oneindige 

 stof niet anders dan of on der het attribuut van denken, als ziel, of onder 

 dat van uitgebreidheid, als stof, beschouwd kan worden? Was het iets 

 anders dan het begrip van eenheid, waardoor ARISTOTELES in het eigen- 

 lijk levende, TO tiov , niets dan ligchaam en ziel te zamen opmerkt, en 

 daarbij het ligchaam als den aanleg, jj dvvcc/uis, en de ziel als de vol- 

 tooijing van dien aanleg, rj svrs^s^eia, beschouwt , en eindelijk den geest, 

 6 vovs, verklaart als het hoogere, het onsterfelijke , het Goddelijke, dat 

 boven het individu, de vereeniging van ligchaam en ziel verheven is? 

 Werd die eenheid niet vooral door E RDM ANN gehandhaafd, die den geest 

 als het hoogste , als het eenig beginsel aanneemt van alles , wat nogtans 

 in de natuur als ligchaam en ziel te voorschijn treedt? Is niet voor hem 

 de geest de eenheid ? Zijn niet ziel en ligchaam , kracht en stof slechts 

 zijne factoren? 



Kan derhalve die eenheid reeds langs den zuiver dialectischen weg her- 

 kend worden, waartoe zou dan de natuurkundige zich onnoodig verdiepen 



27* 



