REDEVOERING. 213 



wereld, noodzakelijk en alleen mogelijk is, kan hij zich die scheiding niet 

 voorstellen, omdat hij ze niet kan waarnemen. Hare mogelijkheid te be- 

 toogen worde derhalve aan de metaphysica, hare noodzakelijkheid aan te 

 toonen aan de religieuse philosophic overgelaten, het vertrouwen daarop 

 blijve aan het subjective geloof voorbehouden. Het empirisch biologisch 

 onderzoek daarentegen moet zich alleen bepalen bij hetgeen factisck is. 

 Daarbij heeft men voorshands alleen de verschijnselen op te merken; de 

 voorwaarden , waaronder zij tot stand komen , na te gaan ; de zamenge- 

 stelde tot eenvoudigere terug te brengen; het verband van die eenvoudigere 

 op te sporen , en op deze wijze de natuur in hare working te bespieden , 

 en haar de wetten af te luisteren , waarnaar zij alles verrigt. Men doe dit 

 onbekommerd om de uitkomst van zijn onderzoek; onbevooroordeeld ten 

 aanzien van deze of gene meening; maar men doe het vooral met het hel- 

 der inzigt, dat oorzaak en gevolg, kracht en uitwerksel, ziel en ligchaam 

 eigenlijk niet anders zijn dan abstraction , die buiten het biologische terrein 

 liggen. Imrners kracht alleen is eigenlijk niets werkelijks of werkends: 

 en waar zij zich als iets werkelijks vertoont, daar is zij voor ons menschen 

 altijd. de kracht van iets, van eene stof, van een wezen, derhalve een 

 abstractum. Of is niet de magnetische kracht, de spierkracht, de veer- 

 kracht, de aanduiding van de hoofdeigenschap van den magneet, van de 

 spier, van de veer? Is zij daar niet de onbekende en niet te bewijzen 

 grond van de verschijnselen , door den magneet , door de spier , door de 

 veer voortgebragt ? Spreekt men niet ook in dien zin van eene schep- 

 pende , eene behoudende , eene vernietigende kracht ? 



Moge ' dan ook al de natuurkundige de woorden kracht , levenskracht , 

 ziel , niet geheel en al kunnen missen , toch zal hij him gebruik zooveel 

 mogelijk beperken. Bezigt hij ze evenwel in de beteekenis van absoluut 

 zelfstandige wezens, die het bewegend element of liever de bewegende 

 idee uitmaken van eene reeks van verschijnselen , dan M. H. , laat ons het 

 rondborstig bekennen, zijn die woorden voor hem slechts de onbekende x; 

 dan zien wij in elk hunner slechts den terminus technicus onzer onwetend- 

 heid. Moge de theologie en het geloof dan ook al behoefte hebben aan 

 de voorstelling van eene zelfstandige ziel; op het gebied van den natuur- 

 kundige zij die ziel niet anders dan het product of, wil men , de coefficient 



