RE DEVO BRING. 219 



ruimsten zin des woords. Zoodra wij gevoelen, bestaan wij, en drageu 

 kennis van dat bestaan. Zoodra wij ons bewust \vorden, dat hetgeeu 

 gevoelt, niet hetzelfde is, als de opwekkende oorzaak van dat gevoel, 

 krijgen wij tevens een denkbeeld van de buitenwereld , van hetgeen wij 

 niet zijn. In de zenuwen schuilt de eigenschap, die wij gevoeligheid 

 noemen ; van die gevoeligheid hangen de gewaarwordingen af ; door die 

 gevoeligheid ontstaan onze voorstellingen ; door onze gewaarwordingen en 

 onze voorstellingen eindelijk worden onze bewegingen en wilsuitingen voor 

 een groot deel bepaald. Alles hangt hier dus van de indrukken af, die 

 wij door de zenuwen in de hersenen krijgen. Die indrukken echter, welke 

 daarin meer zelfstandig zijn , die door het denken ontstaan en voortgebragt 

 worden , zijn de meest blijvende ; daarop volgen de instinctmatige , die door 

 de inwendige organen voortgebragt worden ; terwijl eindelijk die , welke 

 wij aan de zintuigen verschuldigd zijn, het eerst weder verdwijnen. 



Ziet hier M. H. eenige wetten , waaraan het zinnelijk gevoel gebonden is. 

 Maar heb ik noodig daarbij te herinneren , dat die band ook door geiooonte 

 en oefening soms naauwer kan worden toegehaald of wijder uitgerekt; en 

 dat de zintuigen, de waohters en wakers voor het gevoel, de een soms 

 wakkerder en ijveriger is dan de andere? Behoef ik er U opmerkzaam op 

 te maken hoe b. v. het gevoel (tactus) vaak te veel en te velerlei indrukken 

 tegelijk ontvangt, oin ze alle duidelijk tot ons bewustzijn over te brengen? 

 hoe reuk en smaak ons zeer sterk kunnen aandoen, maar de indrukken 

 daarvan slechts kort in de hersenen overblijven? hoe gezigt en gehoor ons 

 de duidelijkste en sterkste indrukken geven en deze zich ook gemakkelijker 

 dan andere laten reproduceren ? 



Op het gevoelen (een zinnelijk , van de zintuigen geheel af hankelijk , 

 proces) volgt het voorstellen. Vorint zich een beeld in de hersenen door 

 middel van het oog , en blijft dit er langeren tijd in afgedrukt , gebeurt 

 er dan eigenlijk wel iets anders, dan wanneer wij lang, na elken anderen 

 uitwendigen prikkel , nog eene gewaarwording van lust of onlust behouden , 

 niettegenstaande de prikkel zelf reeds opgehouden heeft te werken? In 

 het ligchamelijke is de soort der gewaarwording reeds vooraf door de 

 zintuigen bepaald. De eerste reactie , die deze -in de hersenen veroorzaakt , 

 is eveneens geheel onwillekeurig. Zinnelijke voorstellingen ontstaan niet, 



28* 



