REDE VO BRING. 221 



alleen het geloof daarin lets blijvends, lets eeuwigs kan erkennen en dit 

 in eene andere wereld, iu anderen vorm, in andere stoffelijke verbindingea 

 inisschien, kan laten voortduren. Dan eindelijk worden wij gedrongen tot de 

 bekentenis, dat geen juiste waardering, geen billijk oordeel,^een voldoende 

 kennis van den mensch , van zijne zeden en gewoonten , van zijn karakter en 

 zijne daden, derhalve geen psychologic mogelijk is, zonder eene volledige 

 kennis van alle uitingen , van de psychische , zoowel als van . de somatische. 

 Ruimte van biologische , anthropologische , physiologische kennis , zietclaar 

 alzoo M. H. ! in de eerste plaats liet doel voor het streven van den waren 

 Psycholoog zoowel, als van den Geneeskundige. Bezit hij die, zij zal 

 hem teveiis vrijwaren tegen de afdwaling op zijpaden, waarop zoo menig 

 natuur-onderzoekcr tot groote schade voor de wetenschap verdoolde. Of 

 was het niet, om slechts iets te noemen, eene dwaling, de zoogenaamdo 

 onderscheidene vermogens der ziel in de verschillende deelen des ligchaams 

 eene afzonderlijke plaats te willen aanwijzen ? De Physioloog zal 't niet 

 rneer wagen voor elk der organen even zoo vele bijzondere krachten aan 

 te nemen, waardoor zij werken; hij zal dus niet meer, in eigenlijken zin, 

 van spijsverterende , ademhaling- en bloedsomlpop regelende of van gal- 

 afscheidende kracht spreken; doch al die levens-werkingen beschouwen als 

 openbaringen van de stof en van hare,' door de eigenaardige zamenstelling, 

 tot organen gewijzigde eigenschappen. Maar evenmin zal het geoefend 

 oog van den zielkundige , in de onderscheidene zielsuitingen , afzonderlijke, 

 zelfstandige vermogens opmerken; evenmin zal ook hij van een voorstellend, 

 een oordeelvellend , een zedelijk en een redelijk vermogen gevvagen. En 

 waar het spraakgebruik aan deze woorden nog behoefte heeft, zal hij niet- 

 temin zich wachten voor eene ontologische opvatting der zaak , die er rnede 

 bedoeld wordt. Hij zal het spoor niet bijster worden door de dwaallichten 

 der phrenologie of die der cranioscopie ; al erkent hij ook, dat beiden 

 menige waarheid, menig belangrijk feit aan den dag hebben gebragt. 

 Maar zou dan welligt iemand onderstellen , dat er in dit opzigt strijd 

 bestond tusschen de Psychologic en de Physiologic ? 't Is in geenen deele 

 het geval. De Physioloog, die het psychische leven als eenen bijzonderen 

 vorm van het organisme moet beschouwen , kan de psychische levensuitingen 

 ter naauwernood anders dan in verband met eenig orgaan leeren kennen. 



