224 G. E. VOORHELM SQTCEEVOOGT 



Gevoelt intusschen iemand zich niet geheel voldaan door de beperkte 

 mate van kermis, die zulk eene empirische psychologic tot dusver ons 

 bieden kan en voor het vervolg belooft ; wij zouden hem willen toeroepen r 

 beteugel uw ongeduld, en eisch van den boom geene vrucht, alvorens hij 

 bloesem gedragen heeft. De grenzen der psychologische wetenschap zijn 

 nog op verre na niet te bepalen, zoo lang het onmetelijk arsenaal van 

 proeve en waarneming niet is uitgeput. Zij verklaart voorshands reeds 

 genoeg, als zij het bestaande door de verkregene notion van iets anders, 

 dat nog bcter gekend is, toelicht; als zij zamengestelde verschijnselen in 

 eenvoudigere ontleedt, en ze tot algemeene wetten terugbrengt. Eene 

 diepere beteekenis kan het woord verklaren in de natuurkunde niet hebben. 

 Niet eene natuurwet is eigenlijk te verklaren. Men kan ze alleen uit het 

 standvastige der verschijnselen opmaken. Onze psychologic verdiept zich 

 dan ook niet in een ligtvaardig vitalisme en in teleologische bespiegelingen 

 omtrent het waarom en waartoe der verschijnselen. Het vorschen naar de 

 voor geen rnenschengeest te doorgronden causa finalis laat zij over aan het 

 yeloof , en vergenoegt zich, met de wijze hoe, de voorwaarden waaronder , 

 de middelen loaardoor een verschijnsel tot stand komt, aan te toonen. 



En behoeft dan , zoo vragen wij nog verder , zulk eene psychologic zich 

 te zuiveren van de blaam , alsof zij ons in de armen van een verderflijk 

 materialisme wierp? Dat zij zich aan de materie houdt en de open- 

 baringen van deze in de eerste plaats nagaat, zal wel niemand haar tot 

 een verwijt rekenen. Alleen toch datgene , wat in en door de stof geschiedt , 

 kan het voorwerp harer nasporing en harer kennis zijn. Verlaat zij het 

 gebied der materie, dan ontzinkt haar de vaste bodem en zij drijft zoncler 

 bestemming voort in de wolken der onvruchtbare speculatio. JVloet die 

 beschuldiging van materialisme echter beteekenen, dat zij alleen hare 

 aandacht aan de stof schenkt en hare krachten over het hoofd ziet? Maar 

 de naam der physiologic, (waarvan zij een integrerend deel uitmaakt) duidt 

 het reeds aan , dat zij de wetenschap des levens , dus des zielelcvens is , 

 en wederlegt die stelling volkomen. Wil men al verder door die be- 

 schuldiging te kennen geven, dat zij te veel van het bekende uitgaat,, 



