226 G. E. VOORHELM SCHNEEVOOGT 



met kan erkennen; maar juist omdat in alles eene wetsopenbaring , eene 

 noodzakelijkheid , eene orde doorstraalt, waarvoor zijn geest in zijne be- 

 perktheid en onmagt zich diep in liet stof ter nederbuigt. Zij dooclt niet 

 in hem, maar verlevendigt veeleer de alles beheerschende kracht der liefde, 

 die hij in de doelmatigkeid van al het geschapene opmerkt, en die zijn 

 hart zoo oneindig verruimt, zijn gemoed zoo zaligend verheft. 



En zij zou de Godsdie.nst ondermijnen met al wat zij den mensch 

 veredelends ,, verheffends , troostends en bemoedigends bieden kan? Zij, 

 die zich zoo levendig overtuigd houdt, dat met het geloof , ook de gods- 

 dienstzin een onverwoestbare trek van 's menschen wezen is? Neen, 

 M. H., zij erkent den oppermagtigen invloed van die psychische kracht 

 op het leven van individuen, van geslachten, van volkeren; op hun ge- 

 voelen, denken en handelen. Zij gebiedt wel verdraagzaamheid voor de 

 overtuiging van anderen, maar bevordert geenszins de onverschilligheid 

 omtrent hetgeen voor elken mensch waar en heilig zijn en blijven moet. 

 Zij toch is zich bewust, dat zoo als de rneusch, zoo ook zijn God is. De 

 een rnoge. dan zijne Godsdienst in 't weten , de ander in 't gelooven , een 

 derde in 't handelen vinden ; de een moge van haar de oplossing van 

 problemen , de andere voedsel voor zijue phantasie , een derde lust en kracht 

 tot werken verwachten; zij moge het verstand door de logische orde van 

 dogmata bevredigen, of de verbeelding gespannen houden door het geloof 

 aan 't wonderdadige ; zij moge eindelijk alleen aan het gevoel beantvvoorden 

 en den mensch door het besef van Gods wijsheid , Gods almagt, Gods goedheid 

 en Gods liefde berusting schenken in het leed , hoop bij de ontberingen des 

 levens en vertrouwen op de toekomst; de psychologic overtuigt er ons van, 

 dat niet een ontwikkelingsvorm van de Godsdienst absoluut boven den ander 

 verkieslijk , en , die vorm voor den mensch de beste is , die hem door zijnen 

 aanleg, -door zijne natuur aangewezen wordt, die hem de meeste rust met 

 zich zelven, met den God in hem, en den meesten vrede met de menschen 

 verzekeren kan. Moge dus onze psychologic tot geen blinden ijver aanzet- 

 ten, zij verbiedt ons het aanmatigend oordeelen, zij bewaart ons voor het 

 liefdeloos veroordeelen van onzen naaste. En nu vraag ik 't U, M. H.! 

 ondermijnt zij de christelijke godsdienst, wier geheele wezen liefde is? 



