OVER GODS AANWEEZEN, EN* 239 



de zedelyke wezens bevatten den laatften 

 grond waarom de waereld zo en niet anders 

 ingericht is. Naardien wy nu een wezen , *c 

 welk naar een ftelfel van bedoelingenwerkt, 

 een veritandig wezen en wanneer alle des- 

 zelfs daaden aan het zedelyk eindoogmerk 

 ondergefchikt zyn , een zedelyk redelyk 

 wezen noemen , zo moet de zedelyke wae- 

 reld -oorzaak niet flechts als een almagtige 

 en wyze, maar ook als de zuiverst hoogst 



ze- 



door dezelve tot op de eerfte beginfels kimnen doordringen. 

 De allerftoutlte Hypoihefen kunnen ous van daar wel als oge 

 grond, maar uimmer als Ketterschvoorkomen. Want by aldien 

 men ook de veroorzaaking van den menfch nit flyk, (fchlamm) 

 dejontwikkeling van de ilofwaaruit Waerelde/ibeftaanuiteen ftof- 

 deeltje, en derzelver famcnvoeging, fcheiding en beweeging 

 uit ^dn eenige wee verklaaren konde , zo zou noch de teleolo- 

 gie , noch her eindoogmerk van derzelver aanweezen daardoor 

 lets verliezen; integendeel de Schepper van alles zoudaardoor 



zo 



fen , das nach einen Syfteme der zweke wirkt ein ver- 

 uunfifges wefen , und wcnn alle feine Handlungen dem 

 'ttwraliichen zweke untergeordnet find, eiu moralifches 

 vernunftiges Wefen nemien; fo musfeine moralifche- 

 Welturfache nicht nur als eine allmachtige und weife, 



fon- 



Hypothefen werden uns daher wo\l ungegriindet , aber doch nie kc- 

 eerifch vorkommen konnen. Denn wenn man auch dit: Entftehung der 

 Menfchen aus fch!amm , die Entwikelung der Meterie der Welcen 

 aus einem Staubchen, und ihre zuiammenfiigung , trennung und be- 

 wegung aus einem einzigen gefetze erklaren konnte ; fo wiirdedoch 

 dabei weder der Teleologie noch dem Endzweke ihres Dafeyns et- 

 was vergebenj fondern ihr Schopfer wurde nur urn fo erhabener 

 cjer avis fo e.infachen Pingen fo gewaltige Dinge zufei- 



neiq 



