C 47 ) 



en openlijk in Europa hebben verkondigd , mogen cr inzonderheid twee genoemd wor 

 den, wier namen tot den huidigen dag zweven op de lippen van een ieder, die op 

 grondige natuurkennis prijs ftelt; BOERHAAVE en S'GRAVESANDE. Wat ook ande* 

 ren, het zij in ons vaderland , het zij in de overige ftreken van ons werelddeel 

 hebben verrigt, him, voornamelijk , komt de lof toe, de fakkel te hebben voor- 

 gedragen , die alom de ware verlichting heeft doen gcboren worden. Met regt 

 roemen wij op de eer, hen onder onze landgenooten te tellen; maar zoo veel te 

 zwaarder rust op ons dc vcrpligting , om de beginfclen , waarvan zlj in hunne 

 befpiegelingen zijn uitgegaan , geduriglijk met bedaarden ernst te toetfen , en , zoo 

 verre wij de eenvoudige voortreffelijkheid daarvan inzien , geene fchrede , noch ter 

 regter, noch ter flinkerzijde van dezelve af te wijken. 



Eene gelegenheid als deze , waarbij ik de eer heb het woord te voeren als Lid 

 eener Vergadering , aan welkc bij uitneraendhcid de volmaking der Natuurkundige 

 Wetenfchappen is aanbevolen, fcheen mij als van zelve uit tc noodigen, om de 

 gadelooze verdienften dier doorluchtige mannen in dit opzigt plegtig te gedenken, 

 en de guide lesfen, die in hunne openbare reden en fchriften verfpreid liggen, 

 als zoo vele fpreuken der wijsheid te verzamelen. Veroorlooft mij derhalve , gecerde 

 Toehoorders ! dat ik U eenige oogenblikken onderhoude over het gene door BOER- 

 HAAVE en S'GRAVESANDE ter vestiging en uitbreiding van zuivere grondbc* 

 ginfelen in de beoefening der Natuurkunde is verrigt. 



Dcerlijk was de toeftand der Natuurkunde in de dagen van CARTESIUS. Tff 

 iegt baart zulks bevreemding , daar deze groote man alles in zich vereenigdc, wat 

 vereischt vverd, om de genoemde wetenfchap tot eene aanzienlijke hoogte op te 

 trekken. Hij bouwde op wankclbare " gronden , en van daar dat het meeste, het- 

 welk hij ftichtte, naderhand moest afgebroken worden. In zijn vernuft zocht hij 

 de oorzakcn van het geen de Natuur vcrtoonde. Schnmderlijk bedacht hij vele on? 

 derftdlingcn , niet uit waarnemingen afgeleid , maar eeniglijk in zijn brein ontftaan , 

 naar welke de verfchijnfelen , die zich in de ftoffeUjke wereld opdeden, moesten 

 uitgelegd worden. Hierdoor verkreeg de Natuurkunde dc gedaantc eener afgetrokke- 

 ne Wetenfchap, waarin alles naar de regelen der mogelijkheid en waarfchijnlijkheid 

 werd behandeld, maar waarbij men dat onbedricgelijk kenmerk van wiskundige 

 zekerheid miste, die alleen hare uitkomften wezenlijke en duurzame waarde doet 

 erlangen. Zoo groot intusfchen was het gezag van dezen wijsgeer, zoo beneveld 



bet 



