( =4 ) 



Duplex autem apud Romanes' caufa erat, 

 propcer quam quis torqueri posfet, vel enim 

 quis talis erat testis, cuius cescimonio nuila fi- 

 des haberettfr, nifi tormentis erat confirmatum, 

 vcl erat criminum reus, qui quaestione ad veri- 

 tatem confirendam cogeretur. 



Eiusmodi autem testes Romaeerant fervi(i). 

 Sive igitur pecuniaria, five criminalis fueritcau. 

 fa, quocies fervi facto intervenerant (2), tocies 

 tormentis de iis quaeri poterat. Quaerebatur 

 autem re vera , nulia ratione habita , ucrum fer* 

 vus mas esfet an femina ("3) , modo aliae proba* 

 tiones deficerent ("4) , quae conditio in pecu- 

 niariis caufis praecipue valebat (5). Sive au- 

 tem foils antlquorum Romanorum moribus uc 

 Cicero, five veteri SCto tribuendum fie, uc 

 Tacitus indicet, five denique ex more an- 

 tiquo hoc obtinuerlt, qui primum XII. 

 tabb. mox etiam SCto confirmaretur, ex Ro- 

 manorum inftitutis certe , de fervo in dominum 

 * quae- 



(1) L. 2. Auth. ft testis Cod. de testibus ^ collate 

 tit nk ff. de quaest. pasfim. 



(2) L. 9. princ. L. 18. 3. ff. dc. quaest. 



(3) Ancillae tortae exempluni vide apud Taci- 

 t u m Ann. Libr. XIV. cap. 60. 



(4) jL. 7. ff. de testibus. 



(5) L. 9. princ. dc quaest. 



