R A T I 0. 47 



pretatione. In hac enim ita multi versari solebant, ut non ad aequales 

 suos verba fecisse viderentur Hebraeorum vates, sed serae unice posteri- 

 tati oracula sua literis consignasse. Quod quam falsum sit, quam Deo 

 etiam indignum, vel me tacente intelligitis. Qui enim in gen tern Hebra- 

 icam beneficia contulit innumerabilia Deus, qui veram illi credidit religi- 

 onem, non eum in modum hoc egisse censendus est, ut extrinsecus in 

 singulorum animos opera t us , libertatem sustulerit humanam et pro machinis 

 hominibus usus sit. Melius profecto Dei consulemus honori et providen- 

 tiam docebimus eo dignam, si ipsos homines in historiae theatro agentes 

 conspiciendos praebemus; si ad prophetismi Hebraici indolem, ad arctam 

 vaticinii , quod edebatur , cum ipsius vatis conditione necessitudinem atten- 

 dimus; si orationes eorum aetatis, qua vivebant, luce collustrantes , effi- 

 cacitatem, quam in aequales exercuerunt, enucleare conamur. Unde dici 

 nequit , quantum rursus ad uberiorem historiae cognitionem utilitatis 

 redundet. 



Historia, sensu latissinao sumta, omnia comprehendit , quae ad populi 

 conditionem sive externam sive internam pertinent: ad hanc autem ut in 

 antiquitatis Hebraicae studio praecipue attendamus animum, gravis nos 

 rnovet caussa. Nota enim q. d. characteristica , qua a reliquis omnibus 

 gentibus Hebraica distinguitur , religio est, cuius ergo indoles et fata 

 summa eura perscrutanda sunk lam hoc fuit religionis Israeliticae pro- 

 prium, ut cum omnibus, quae in populo vigerent, institutis arctissimo 

 vinculo esset coniuncta , ita ut ea quoque , quae ei cum aliis gentibus 

 communia essent, per ipsam illam cum religione necessitudinem, aliam 

 plane induerent formam, ut nova praeterea atque aliis inaudita orirentur. 

 Quapropter quemadmodum haec sine religionis cognitione , ita rursus religio 

 iis neglectis intelligi nequit; neutrum ergo sine damno praetermittitur, 

 neque theologus, vitam politicam, civilem et domesticam parum curans, 

 ipsam religionem et instituta, quae ab ea pendent, sacra perspiciet. Ecquis 

 exspectationem Messianam, cuius tantum est hac in re momentum, nisi 

 ipsa historia utatur duce, rite proponet? Qui tandem theologiae q. d. 

 biblicae Veteris Foederis usus, si, quod antiquitus factum esse et nunc 

 etiam interdum fieri novimus, e diversissimae aetatis scriptoribus placita 

 sua haurit theologus, omnia rniscet et confundit, et rudem indigestamque 



