O R A T I 0. 49 



braica antiquitas illustretur. Quae autem in N. T. eo spectant, magna 

 cura colligenda sunt et cum aliis fontibus, quantum fieri potest, compa- 

 randa. Qua in re ad paraphrases Chaldaicas antiquiores, Phi lone m 

 Alexandrinum , Flavium quoque losephum et Apocrypha et Rabbinica, 

 quae hanc aetatem referunt, scripta provocare sufficiat. Ilia enim unica 

 fere, eaque eheu! exilia admodum sunt subsidia, e quibus qualis fuerit 

 lesu tempore gens ludaica discamus. Attamen multa inde etiamnum 

 peti posse ad populi ingenium illustrandum , vel ex unius Philonis scri- 

 ptis , quae iam magno cum fructu in usum fuere adhibita , luculenter patet 

 et norunt harum rerum periti omnes. Sed haec accuratius exponere nee 

 meum est, neque huius loci: nolo ergo diutius in antiquitatis Hebraicae 

 studii ratione exponenda versari; ad alteram propero orationis partem, quae 

 quid inde lucretur theologus Christianus, demonstrabit. Qua in re ut 

 ordine procedam, in usum meum converto tritam illam theologiae divisi- 

 onem in tres partes , historicam , systematicam , practicam , quae , licet 

 non ab omnibus comprobata sit, nemini tamen magnopere displicebit. 



II. In Theologia historica primum locum suo iure sibi vindicat N. Te- 

 stamenti interpretatio , quam tanti a nonnullis factam esse videmus, ut 

 universam ea contineri censerent theologiam; quod etsi nimium est, rei 

 tamen momentum simul et gravitatem omnes agnoscunt. Interpretanda 

 enim sunt scripta, quae maximam in totum orbem Christianum exercent 

 efficacitatem , quae non nobis sed hominibus diu antea viventibus destinata, 

 multa continent turn quidem clara et perspicua, nunc vero recondita et 

 abstrusa; quae denique conscripta sunt dialecto iam dudum emortua et 

 cuius pauciora supersunt monumenta. Grammatica ergo verborum expli- 

 catio iam statim baud parva difficultate laborat: sermo enim Graecus, quo 

 usi sunt N. Testamenti scriptores, adeo a pristina sinceritate degeneravit, 

 ut qui Atticorum elegantiae assueti sunt, si forte in N. T. incidant, di- 

 ctionem eius Graecam esse vix concedant. Quod quomodo sit explican- 

 dum , neminern latet : paucos enim si excipimus , libri isti ab iis conscripti 

 sunt hominibus , qui usui linguae Hebraicae , seu potius Hebraeo-Arama- 

 icae, a pueris inde assuefacti, Graecum sermonenrex hominum quidem 

 Graece loquentiuni consuetudine , attamen serius addidicerant. Duplex 



7 



