54 A. K U E N E N 



servare lubet, quod cum re, quam hie ago, coniunctissimum est. Scilicet 

 verissime mihi Ritschlius iudicare videtur, hac praesertim in re a 

 Schweglero aliisque fuisse peccatum, quod ea, quae Apostolo Paulo 

 cum reliquis communia essent, prorsus neglexerint: ita enim factum esse, 

 ut nee quomodo ex eodem fonte proficisci, neque quomodo unam Eccle- 

 siam formare potuerint Paulinismus et ludaeo-Christianismus , toto scilicet 

 coelo a se invicem distantes, satis intelligeretur. Neque eidem assentiri 

 duhito, ubi ad arctam necessitudinem , quae primi aevi Christianis cum 

 Veteri Foedere intercessit, primum attendere nos iubet. Quae qualis fuerit, 

 paucis explicandum est, quo melius quid mihi velim appareat. 



Interrogati, qualem in hoc terrarum orbe vitam egerit divinus religionis 

 Christianae conditor, verbo respondere possimus, vitarn eius perfectae hu- 

 manitatis exemplum referre : hoc igitur sensu totum humanum genus euni 

 tamquam suum sibi vindicat; hinc fit, ut omnibus omnium aetatum homi- 

 nibus perfectam vivendi normam reliquisse dicendus sit. At vel sic aliter 

 fieri non potuit, quin et lesu ex Israelitica stirpe origo, et tota eius 

 institutio et quod ei cum popularibus fuit commercium, magnam in eum 

 efficacitatem exercuerint; ita ut talis, qualis historia teste fuit, inter ludaeos 

 tantum exsistere potuerit. Quod quam verum sit, e tota eius apparet 

 doctrina , sive materiem eius spectes , seu formam. Quemadmodum enim 

 libros ludaeorum sacros agnoscit, ita Mo sen et prophetas de se fuisse 

 vaticinatos docet et lex Mosaica totius institutionis ei est quasi fundamen- 

 tum. Non enim venisse se testatur, ut solveret legem aut prophetas, 

 sed ut impleret : irno vero illud ipsum , quod in eius institutione popularibus 

 novum erat atque inauditum , gentium in regnum , quod conditurus erat , 

 introitus, e prophetarum scriptis licet hauriri non potuerit, arete tamen 

 cum iis cohaeret. Quae quum ita se habeant, neminem dubitaturum esse 

 arbitror , quin in lesu doctrina exponenda , perpetuo Veteris Foederis ratio 

 habenda, imo ab hoc proficiscendum sit. Quod enim in cuiuscunque rei 

 valet cognitione, ab ipsis initiis progrediendum esse, idem in lesu insti- 

 tutionem omnino quadrat. Neque veremur, ne istiusmodi investigatione 

 instituta, minuatur nostra erga eum reverentia, aut divina quae ipsi inest 

 praestantia minus appareat: neque enim credere et intelligere merito sibi 

 invicem opponuntur, nee lesu praecellens divin unique ingenium accuratam 



