66 A. K U E N E N 



Restat ut de studii nostri difficultate dicam, quae ea esse dicitur, ut a 

 theologo in tanta rerum addiscendarum copia nullo pacto superari possit. 

 Si unicum hoc superest, quod solvatur, dubium, habeo sane quod mihi 

 gratuler: est enim tale ut rem, a me demonstrandam , ne tangat quiden). 

 Plerarumque omnium disciplinarum ambitum hodie aruplissimum esse , om- 

 nes norunt: inde vero tantum hoc sequitur, singulas earum partes non ab 

 omnibus eodem studio et ardore excoli posse, minime vero nonnullas tuto 

 negligi. Attamen eadem haec a theologis baud raro profertur opinio, si 

 de V. Testament! interpretation et de universae antiquitatis Hebraicae 

 studio sermo est. Philologis illud relinquendum esse existimant; in horum 

 inventis et auctoritate theologis, nisi omnibus, plerisque saltern, subsisten- 

 dum esse; praestare enim ignorantiam fateri, quam in re, cuius prima 

 tantum initia delibaveris, tibi arrogare iudicium. Et vero alterius utrius 

 optio si facienda esset, ego primus, A A., illud praeferendum esse pronun- 

 tiarem: verum hoc ipsum vehementer nego. Ne dicam enim, non decere 

 Protestantes , qui in rebus ad religionem pertinentibus omnem humanam 

 reiiciant auctoritatem , hanc agnoscere in S. Codicis interpretatione , quae 

 totius theologiae veluti fundamentum est: falsissimum esse arbitror, tantam 

 a theologis nullo iure postulari linguae et Hebraicae et Chaldaicae notitiam, 

 ut in quaestionibus ad antiquitatem Hebraicam pertinentibus ipsi iudicare 

 valeant. Ulterius enim procedendum non est : dialectorum affinium studium , 

 quantumvis utile , tarn late patet , ut totam hominis poscat aetatem : the- 

 ologis ergo in primis earum initiis subsistendum est. Si autem qui haec 

 didicerunt , quique praeterea ipsius V. Testamenti linguam satis tenent , ad 

 interpretationem se accingunt, non video, quid magnopere desiderandum 

 supersit. Etiamsi enim disciplinae fines ab illis non proferantur, in iis, 

 quae iam satis constant, nil inepte moliri, vera ubivis a falsis secernere, 

 aliorum denique laboribus magno cum fructu uti poterunt: quod vero 

 maxirni eSt momenti, in rebus incertis et dubiis ignorantiam fateri, quam 

 temerariis aliorum coniecturis assensum praebere satius ducent. Qui vero 

 e theologorum numero in hisce studiis vitae tabernaculum collocare cupi- 

 unt, ne magnis, quibus preumntur, difficultatibus deterreri sese sinant, 

 neve existiment , se rem agere quae , quamvis ceteroquin utilis , a disci- 

 plina, cui nomina dederunt, a inunere, quod aliquando gerent, Ecclesi- 



