REDEVOERING. 95 



wigt der verdrukking, straks daarna zich met dubbele fierheid verhief, en 

 bij den jubel der heroverde vrijheid in dubbelen ijver ontgloeide. Hetzij 

 eindelijk het nationale gevoel, bij voortduring verdrukt en vernederd, of, 

 bij eene willekeurige indeeling van Europa's grondgebied in zijne heiligste 

 belangen gekrenkt , juist daardoor in het hart des volks des te dieper wercl 

 ingegrift, en te sterker den boezem deed kloppen, als eenig steunsel van be- 

 moediging en hoop. Kon het anders of die nationaliteit, overal tot krachtiger 

 zelfgevoel geprikkeld , moest ook overal eene hoogere geestdrift doen ontstaan 

 voor de taal der vaderen, de taal, die van die nationaliteit de uitdrukking 

 en het onderpand was, de taal, wier uitroeijing de heerschzucht , waar zij 

 het volksbestaan eens voor al wenschte te vernietigen , zich boven alles ten 

 doel had gesteld? 



Doch er werkten ook andere oorzaken , om de opgewekte geestdrift 

 ten goede te leiden en tot een werkzaam leven te bezielen. Bo venal moet 

 ik wijzen op de uitbreiding van de studie der geschiedenis. Herinnert u, 

 hoe in de tweede helft der vorige eeuw zich overal een wakkere ijver ver- 

 toonde voor het onderzoek naar de voormalige toestanden , instellingen , 

 regten en zeden des volks : een onderzoek , dat zeer zeker tot de groote 

 staatsomwenteling het zijne heeft bijgedragen , maar wederkeerig door die 

 omwenteling en hare gevolgen met dubbele kracht werd bevorderd. Met 

 die toenemende beoefening der geschiedenis ging tevens die der letterkunde 

 gepaard. En niets was natuurlijker. Of is het niet de letterkunde , wier 

 gedenkrol het inwendige leven des volks en den gang zijner ontwikkeling 

 in een nog helderder en vollediger tafereel ontvouwt, dan de reeks der 

 uitwendige feiten, die de stof van het geschiedverhaal uitmaken? Geschie- 

 denis en letterkunde: hoe zijn die beiden in de latere jaren met reuzen- 

 schreden vooruitgegaan ! Maar geene uitbreiding van die beiden was mo- 

 gelijk, of de taalkennis moest er den heilzamen invloed van ondervinden. 

 Noch geschiedenis noch letterkunde kon hare hulp ontberen. Zij moest, als 

 getrouwe tolk, beider jaarboeken uitleggen, wat in den loop des tijds was 

 verduisterd , met haar licht bestralen , en de stem van het voorgeslacht voor 

 het nakroost doen herklinken in oorspronkelijke klaarheid. Zij weigerde die 

 rnedewerking niet, en ziet, van de hulp, die zij aan de zusterwetenschap- 

 pen bood, oogstte zij zelve een tienvoudig loon. Want naauwelijks had 



