REDEVOERING. 101 



gezelligen omgang, en om niet verstoken te blijven van het kunstgenot, 

 ons in den vreemde aangeboden? Neen gewis, in zulk eene oppervlakkige 

 kennis , zoo geheel tot het uiterlijke beperkt , kan de hulde niet bestaan , 

 aan de moedertaal verschuldigd. Hoogere eischen heeft onze taalkunde te 

 vervullen. Is de zaak, die zij onderzoekt, eene zaak van onschatbare 

 waarde: welnu, dan moet ook zij zelve aan die waarde evenredig zijn. Zij 

 moet trachten het voorvverp barer beschouwing geheel en volkomen te door- 

 gronden, het te overzien in al zijne deelen, en te doorzien in zijn innigste 

 wezen: in een woord, zij moet, den eernaam-van wetenschap waardig, 

 zich ten doel stellen: volledige kennis. < 



Doch ik mag niet volstaan met de vermelding van dit algemeene 

 doel. Ik moet het nader trachten te bepalen, door den inhoud van 

 zulk eene volledige kennis althans eenigermate te omschrijven. Ver- 

 gunt mij , dat ik u de hoofdtrekken schetse van het beeld , dat mij voor 

 den geest staat. 



Slaan wij het oog op den ruimen omvang van het vaderlandsch taalge- 

 bied. Welk eene onafzienbare menigte van verschijnselen ! Welk een schat 

 van woorden , hetzij oorspronkelijke , hetzij door afleiding of zamenstelling 

 gevormd: maar alien met vaste, scherpbegrensde beteekenis. Welk een 

 overvloed van uitdrukkingen en spreekwijzen : maar alien juist en naauw- 

 keurig bepaald. Welk een rijkdom van vormen en buigingen: maar alien 

 met eigenaardige kracht. Wat al onderlinge werking en wederkeerige be- 

 heersching: maar nergens verwarring of duisterheid. Wat al verscheiden- 

 heid in de rangschikking der deelen : maar nooit zonder maat of doel. Wat 

 al wendingen en grepen, wat al toetsen en tinten, van de stoutste dich- 

 terlijke vrijheid tot de naauwelijks waarneembare speling in klank of toon : 

 maar niets toevallig, niets willekeurig, alles naar stellige wetten bestuurd. 

 En hoe breidt zich dit veld onzer beschouwing nog uit in een eindeloos 

 verschiet, wanneer wij ons niet bepalen tot de taal in haren tegenwoordigen 

 toestand, maar den blik achterwaarts rigten, om hare ontwikkeling te vol- 

 gen in den loop der eeuwen , tot waar hare eerste wording aan den gezigt- 

 einder schemert. Welk een schouwtooneel ! Van eeuw tot eeuw zien wij 

 haar van gedaante veranderen, en bij elke wisseling nieuwe schatten ten 

 toon gespreid. Wat al bestanddeelen der vroegere taal, die in den stroorn 



