REDE VO BRING. 107 



ook telkens in zijne taal de gevolgen bespeuren van zulk een uitgebreid 

 verkeer, en wederkeerig het zijne bijdragen om die van anderen te verrijken ? 



Maar ruimer nog is het veld onzer beschouwing. Doorloopt in uwe ge- 

 dachteu het geheele tafereel onzer geschiedenis, altijd vindt gij de lotge- 

 vallen der taal met die van het vaderland innig zamengeweven. Ee.rst in 

 een aantal gewesteu versnipperd, en overal eigenaardig gewijzigd, groeit zij 

 langzaam tot eenheid en vastheid op. Nu eens door volkslievende vorsten 

 aangemoedigd en bevorderd, moet zij dan weder miskenning en vernede- 

 ring verduren. Nu eens wordt zij geschokt en bedreigd in den wanhopigen 

 strijd tegen Spaansche dwingelandij ; maar naauwelijks is de zege behaald, 

 of zij herneemt hare regten , om een tijdperk biunen te treden van zelf- 

 standig leven en krachtigen bloei. Doch ook die bloei begint allengs te 

 verwelken; het oude Nederland verziukt in een staat van kwijning en ver- 

 val, en ook het leveu der taal schijnt uitgeput. Nog eenmaal heeft zij 

 te worstelen tegen den dwang van vreemde overheersching. Maar ook nu 

 wordt het juk van den geweldenaar afgeschud, de taal in eere hersteld; 

 en hoe ineer zich het vaderland in alle rigtingeu verder ontwikkelt, des 

 te frisscher leven openbaart zich ook in haar, in haar die altijd gelijken tred 

 hield met den gang der geschiedenis, en schier van elk gewigtig feit den 

 invloed gevoelde. 



Maar nergens zien wij dien invloed in sterker en duurzamer werking, 

 dan als wij het oog slaan op het inwendige leven des volks, op de maat- 

 schappelijke toestanden, de denkbeelden en begrippen, instellingen en 

 regten, zeden en bedrijf. Vindt men niet nog in onze hedendaagsche 

 taal de onmiskenbare sporen terug van de aloude godenleer der heiden- 

 sche Germaneu? Is zij niet vol van toespelingen op het oud-vaderland- 

 sche regt? Is er wel een gebruik, van vroegeren of lateren tijd, waar- 

 van zij de herinnering niet bewaart ? Getuigt zij niet overal van eene natie , 

 die hare welvaart te danken had aan scheepvaart en koopmanschap , aan 

 landbouw en nijverheid? Kortom, is er wel een punt in de geheele ge- 

 schiedenis van het volksleven, dat zonder schade voor de taalkennis kan 

 worden verzuimd? 



Nog sprak ik niet van hetgeen bij ons onderzoek buiten twijfel op den 

 voorgrond moet staan: de vaderlandsche letteren. Letteren en taal! twee 



14* 



