R A T I 0. 201 



parum dico. Quis enim , neglectis gentium sacris , se vitam earum intellectu- 

 rum esseputat? Sed quod auctorem huius religionis cardinem vocant, in quo 

 Historia vertatur, hoc longe gravius est, miramque habet, si nihil pusilli 

 admiscetur , turn simplicitatis turn sublimitatis laudem. Omnibus autem , quae 

 spectant, gravitate antecellit studium consilia divina in gentium rebus singilla- 

 tim assequendi. Sic tendi existimant ad Historiologiae fastigium , unde cernens, v 

 quemadmodum res eorum , quibus aditu ad summam libertatem haud inter- 

 dictum sit, divinitus procurentur, non spectaculi particulam videas, sed 

 illo oblectere integro. Praeclarum sane propositum, sed arduum taleque 

 ouinino , ut prima sequentem non turpe sit consistere in secundis ! Ante 

 hos septem et triginta annos Borgerus e cathedra Leidensi orationem habuit 

 de Historiae Doctor e , Providentiae divinae administro. Hanc orationem 

 lectitavi, aliorum scripta mcditatus sum, Historiae me in disciplinam tradidi 

 cumque eius praeceptis vocem contuli, quam in vitae schola audiveram. 

 Intelligere mihi visus sum , nulla in re ad summa tendenti utilius praecipi 

 festina lente. Nam duae obiiciuntur difficultates , quarum altera , si non 

 tolli, certe minui potest et aetatis nostrae studiis et ardore nonnihil nobis 

 visa est levari, altera, semper eadem, habet quod gravitate sua percellat: 

 ilia in metu posita , ne consiliorum divinorum interpretatio , quae rupe niti 

 debet, superstruatur arena, haec discrimen spectans hominis et Dei, quo 

 fieri nonnumquam potest, ut utriusque ratio pragmatica aliquantum diffe- 

 rat, quin pugnet. Non quaeritur a me num res humanae divinitus pro- 

 curentur. Equidem delector Gustavo Adolpho, qui quum in Borussia ab 

 Axelo Oxenstjerna moneretur, ne audacter se in vitae periculum inferret, 

 ipse tarn suum sibi munus divinitus assignatum esse censens quam rerum 

 cursum vita sua circumscribi negans, Deus, inquit, Deus omnipotens vi- 

 vit J ). Sed quemadmodum illae res procurentur, quid in singulis quareque 

 illud Providentia divina agat, quibus legibus et institutis genus humanum 

 regat et temperet, hoc accuratissime quaeritur. Qui in haec penetravit 

 tantisque sacris initiatus est, hunc plurimi facio et ab eo discere gestio ut 

 a nemine magis. Qui autem hos nondum fecit progressus, verum in pri- 

 mis elementis occupatus id solum tenet, nihil illi procurationi ad perfectio- 



*) Geijer, GeschicUe Schwedens, Bd. 3, p. 247. 



26 



