RE DEVO BRING. 219 



't Heeft lang geduurd eer men van die bekrompenheid , voor een deel 

 althans, terugkeerde; maar nog ontbreekt het ons aan eene algemeene 

 geschiedenis des vaderlands , die aan elk gewest , tijdens zijne zelfstandige 

 onaf hankelijklieid , recht laat wedervaren , en de wording des volks schetst. 



Behoort de geschiedenis zich niet tot een enkel plekje gronds van den 

 vaderlandschen bodem te bepalen, zij vangt ook niet aan bij een wille- 

 keurig punt in den tijd, b. v. met de hervorming of de godsdienstige en 

 slaatkundige beroerten in de zestiende eeuw. Zij ontspringt in het grijs 

 verleden , op het oogenblik dat de oudsbekende bewoners dezer landen in 

 aanraking komen met een meer beschaafd volk , dat ons de eerste berichten 

 heeft nagelaten. Allengs doen zich nieuwe bronnen op , dikwijls even 

 spaarzaarn vlietende als die allereerste, maar vele in aantal en veelsoortig 

 van gehalte, en die alien samenvloeyen om dien breeden stroom te doen 

 ontstaan, waaraan wij ons zoeken te laven. 



De geschiedenis der vroegere tijdperken , vooral onder de heerschappij 

 der frankische koningen en het zoogenaamde grafelijke tijdperk, is niet 

 alleen belangrijk, maar zelfs onontbeerlijk ; niet slechts omdat zij ons leert, 

 // vau welke geringe beginsels ons land en volk tot zulk eene aanzienlyke 

 //hoogte gestegen is;" niet alleen omdat zij ons aanwijst //hoe onze Staat 

 // allenskens grooter en grooter geworden is" ! ) ; maar vooral omdat zij 

 alleen ons een .helderen blik vergunt in de volgende tijdperken, waarvan 

 zij ons het hoe en waarom blootlegt. Eerst wanneer men het punt van 

 uitgang kent van de ontwikkeling eens volks, den weg dien het heeft 

 doorloopen , de oorzaken die zijne beschaving hebben bepaald , eerst dan 

 kan men zijn later zijn volkomen begrijpen ; want met recht zong de dichter: 



nln 't verleden 



Ligt het heden, 



In ket nu wot warden zed." 



De vaderlandsche geschiedenis kan daarom niet alleen zijn //de Geschie- 

 //denis van de Republiek der Vereenigde Nederlanden ," al heeft zich 

 //daarin het volksleven op de luisterrijkste wijs geopenbaard" 8 ). De 



') WAGKNAA.K, Vaderlatid&che Hislorie, I Deel, Voorrede, bl. Ill en V. 

 J ) Mr. G. GEOEN VAN PKINSTEEEK. Handboek, bl. 2. 



28* 



