R E D E V E Fx I N G. 227 



1618 en 1672 ons tegengrijnzen ? Zullen zij niet een vlammend schrik- 

 beeld zijn tegen godsdienstigen en staatkundigen partijhaat? En die treu- 

 rige verdeeldheid , die partijschap van twee eeuwen, die den staat gemar- 

 teld heeft om heni eindelijk ten grave te doen slepen, bevat zij voor de 

 naneven dier Loevesteiuers of Oranjemannen geene belangrijke les? En 

 zou het voor de praktijk geene leerzame ondervinding zijn, als wij, bij het 

 onderzoek dier partijschappen , opklimmende tot hare bron, op oorzaken 

 stieten die dagelijks kunnen worden herboren? 



Wie haar eenigsins van nabij beschouwt komt immers tot de overtui- 

 ging dat zij deels voortsproten uit de zelfzucht eener zich vergodende 

 oligarchische faktie. Maar in beginsel ligt haar grond dieper, en moet 

 gezocht worden in die staatkundige tweeslachtigheid , geboren uit de ver- 

 rnenging van oude overleveringen met nieuwe begrippen ; van vervlogen 

 toestanden met de eischen van het oogenblik; in een woord, van stel- 

 selloosheid bij de indenting van den staatsvorm. 



Hadden de leden der Staten van Holland niet te sterk vastgehouden 

 aan eene, uit vroeger staatsgesteldheid afgeleide, volstrekte zelfstandig- 

 heid, die onvereenigbaar is met het eenkbeeld van staatseenheid ; en ware 

 daar niet uit voortgevlocid het beginsel van niet-overstemming , dat het 

 algemeen dikwerf afhankelijk stelde van het inzicht of den nuk van een 

 enkel stedelijk regent, en dat de macht der stedelijke aristokratie tot in 

 het ongerijmde deed stijgen ; welligt ware deze nimmer een vloek voor 

 het land geworden; wellicht besmette de gruwel der zelfzucht niet zoo 

 dikwerf onze geschiedbladen J ). 



Maar ook de betrekking des Stadhouders gaf aanleiding tot velerlei 

 moeyelijkheden , omdat zij onoplosbare tegenstrijdigheden bevatte. Hadde 

 met WILLEM I eene reeks van konstitutionele graven een aanvang geno- 

 men , die bezwareu hadden zich niet opgedaan. Maar toen de Staten zich 

 sterk genoeg voelden om zelf als soeverein op te treden, toen zij zijne 

 opvolgers benoemden, en hen in menig opzicht tot hunne ambtenaren 



') SUNGELAKDT erkent volmondig, Staatk. Geschriflen, I Deel, bl. 118, dat door de 

 nadeelige bepalingen omtrent het niet overstemraen, de deur geopend is //vooral mede om 

 de belangen der bysondere Leeden te doen prevaleeren boven die van het gemeene lichaatn." 



29* 



