228 W. J. A. JONCKBLOET 



maakten, moest er wel strijd ontstaan, daar van den anderen kant de 

 Stadhouder grootendeels de betrekking vervulde en de voorrechten genoot, 

 die eenmaal hadden toebehoord aan den plaatsvervanger van een soeverein 

 buiten en boven de Staten. Die tegenstrijdigheid moest uit den aard der 

 zaak een kamp uitlokken. Niet alleen uit eigenbelang, maar ook om de 

 dreigende anarchie te breidelen , en het door de regenten met voeten ge- 

 treden volk te beschermen , waren de Stadhouders gedrongen , de oplos- 

 sing dier tegenstrijdigheid te zoeken in de meerdere onafhankelijkheid van 

 een werkelijk Eminent Hoofd. De aristokratische richting daarentegen, 

 strevende naar volkomen ontwikkeling, moest wel zoeken de voorrechten 

 van hem, die deels aan de Staten ondergeschikt , deels boven hen verheven 

 was , in te toomen , en zich des noods van den Stadhouder te ontdoen. 

 En ziedaar de dubbele oorzaak onzer treurige binnenlandsche twisten. Had 

 men, zoodra zich de gelegenheid daartoe aanbood, met terzijdestelling van 

 alle persoonlijke bijoogmerken , met bewustheid , en naar vaste en eerlijke 

 begin sels, den staat hervormd, hetzij dan op aristokratischen grondslag, 

 of, hetgeen wenschelijker ware geweest, onder eenhoofdig maar beperkt 

 bewind, in plaats van voortdurend het uit de omstaudigheden geboren 

 stelsel van overpleistering en transaktie te blijven huldigen , en er uit baat- 

 zucht de gebreken van te vermeerderen ; het land zou gelukkiger zijn ge- 

 weest, en de bittere geschiedenis der staatkundige partijen in Nederland 

 zou geene boekdeelen vullen. 



Zoo wij al de vaderen niet hard mogen vallen, dat zij in 1572, onder 

 den druk der omstandigheden , geene stelselmatige nieuwe orde van zaken 

 konden invoeren ; zoo wij het betreuren dat men later geene genoegsame 

 zedelijke kracht had om zich aan verderfelijken sleur te ontrukken ; voor 

 ons mag de les niet verloren gaan, die de gevolgen hunner handeling den 

 onderzoeker geeft. Spiegelen wij ons aan hunne misgrepen , dan zulleu 

 wij prijs stellen op eene staatsinrichting, die op vaste en bewuste begin- 

 selen gegrondvest, zich in volmaakte eenheid kan ontwikkelen ; en vooral 

 inziende , dat staatspartijen uit baatzuchtig eigenbelang voortspruitende ten 

 verderve leiden, ook bij verschil van meening, een zijn in oprechte, be- 

 laugelooze liefde tot dat vaderland, waarvan wij alien fier zijn de zonen te 

 heeten. 



