% REDEVOERING. 229 



Zoo zijn wij van lieverlede gekomen tot het hoogste doel dat de geschie- 

 denis beoogt , van namelijk , als alle ervaring , eene leidsvrouw te zijn 

 voor het tegenwoordige. En uit hetgeen wij reeds hebben bijgebracht 

 laat zich licht afleiden hoe dit moet worden opgevat. 



Het kan .onmogelijk de strekking der historic zijn om te dienen tot eene 

 verzamelplaats van voorbeelden, die men in gelijksoortige omstandigheden 

 maar heeft na te volgen. Dit kan in Nederland geen plaats hebben , waar 

 de zee eener omwenteling de oude staatsinstellingen van de nieuweren 

 scheidt. Maar buitendien zal men zelden de gebeurtenissen van vroeger 

 tijd kunnen inroepen ter oplossing van een gelijksoortig vraagstuk van den 

 dag, omdat de wereldgeschiedenis nimmer tweemaal hetzelfde feit onder 

 dezelfde omstandigheden doet geboren worden. Is de geschiedenis de 

 ervaring der volkeren, welnu, zij strekke dan ook alleen, als alle onder- 

 vinding, om het verband tusschen oorzaak en gevolg te leeren opsporen, 

 en ons zoo te leiden tot de kennis der algemeene wetten volgens welke 

 volkeren en'staten zich ontwikkelen. Zoo wordt, volgens de juiste uit- 

 drukking van SISMONDI J ) , de geschiedenis de grondslag voor de weten- 

 schappelijke kennis van de inrichting der maatschappij : niet omdat zij eene 

 verzarneling is van rechtstitels , dikwerf door geweld en list verkregen , 

 maar omdat zij de bewaarplaats is van al de lessen die de ondervinding 

 kan schenken. 



Door haar zoo te beschouwen , en daardoor alleen , hebben wij het in 

 onze macht het tegenwoordige vast te knoopen aan het verledene ; daar- 

 door alleen kunnen wij den weg vinden dien wij ons voor de toekomst 

 hebben af te bakenen. 



Zoo predikt ons de geschiedenis, in hare afwisseling van gebeurtenissen, 

 in hare schakeering van elkander vervangende begrippen op staatkundig 

 gebied, dat ook het maatschappelijk volksleven gebonden is aan, en be- 

 heerscht wordt door de eeuwige wetten van al het geschapene ; dat ook 

 hier leven gelijkluidend is met zich ontwikkelen en vervormen. Zoo zieu 

 wij staatsinstellingen groeyen, bloeyen en vergaan, om door anderen te 

 worden vervangen; historische rechten vervallen, in den strijd tegen feiten 



*) Histoire des Iranfais, Introduction. 



