230 W. J. A. JONCKBLOET 



waarin zich eene nieuwe maatschappelijke ontwikkeling openbaart; en die 

 feiten, bij langdurige voortzetting , zelve wederom nieuwe rechten vormen. 

 De oorzaak nu vvaaroni voortgezette feiten rechten baren J ) ligt dieper dan 

 in een bloot berusten in bet fait accompli : 't is omdat die herhaling ge- 

 tuigt dat het feit beantwoordt aan eene behoefte der maatschappij , wier 

 leven en ontwikkelingsgraad er in wordt uitgedrukt. Dat zelfbewuste 

 leven der natien kan niet gestremd worden: het is het middel waardoor 

 zij voldoen aan de overal ingeschapen wet van beweging en vooruitgang. 

 Maar juist omdat zij tijdelijke uitingen zijn van het volksleven , hebben 

 staatkundige rechten slechts eene betrekkelijke zedelijke waarde: zij missen 

 daardoor het karakter van eeuwigheid en onveranderlijkheid, en derhalve 

 kan het nageslacht niet aansprakelijk zijn voor de begrippen van vroeger 

 tijd, voor de vormen waarin zij zijn verwezenlijkt. 



Maar de geschiedenis leert ons niet alleen dot staatsinstellingen veran- 

 derlijk zijn, zij ontdekt ons tevens de vaste wet volgens welke alleen die 

 verandering met vrucht kan plaats grijpen. De rede zegt ons reeds, dat, 

 zoo staatsinstellingen alleen kracht en beteekenis hebben wanneer zij de 

 uitdrukking zijn van den graad van ontwikkeling eens volks, slechts die 

 hervorming waarborgen van degelijkheid en duurzaamheid oplevert, die in 

 den bodem der nationale geschiedenis wortelt ; dat wil zeggen , die door 

 het volkskarakter bepaald is , en als het ware met en uit het volk is opge- 

 groeid. En de geschiedenis van Europa in 't algemeen, die van onzen 

 staat in het bijzonder , is daar om dit te bevestigen. 



ALVA wilde met roekelooze hand een greep doen in onze staatsiustellin- 

 gen, en die nederlandsche eenheid onder een volstrekt eenhoofdig bewind 

 tot stand brengen , die tot de schoonste droomen van keizer KAREL had 

 behoord. Hij bekreunde zich om historische vormen noch nationale mee- 

 ning; maar hij vermocht zelfs niet de eerste schrede te zetten op 

 die antinationale baan: het losgebarsten volksgevoel duldde de vreemde 

 keten niet. 



Tweemaal zocht de bijna alvermogende staatsche aristokratie haar volledig 

 ontwikkeld stelsel aan de natie op te dringen, door zich vrij te maken 



') Verg. KLUIT, Gesc/tiedenin der Staatsregering , IV Deel, bl. 468. 



