REDEVO BRING. 231 



Van dien stadhouderlijken hinderpaal , die in weerspraak was met haar 

 beginsel; tweemaal moest ook het schijnbaar reeds voor goed geves- 

 tigde stelsel wijken voor den gloed der nationale herinnering , die in de 

 Oranjevorsten het palladium van Neerlands roem, de beschermers der 

 onderdrukte gemeente zag. 



Eindelijk sloopte de opeenhooping van orgauische gebreken in de in- 

 richting van den staat, geholpen door de veldwinnende theorien van alge- 

 meen staatsrecht, na de weifelende houding door WILLEM IV aangenomen, 

 het wrakke gebouw der Nederlandsche Republiek; maar de hervormingen 

 van 1801 en 1805 doen zien, dat, ook zonder NAPOLEON, der Bataafsche 

 Republiek, reeds zoo spoedig in hare grondvesten geschud, geene toekomst 

 te wachten stond , omdat hare beginsels , hoe waar ook in vele opzichten , 

 te veel in het afgetrokkene wortelden , en onvoorzichtig de hand hadden 

 geslagen aan dat historische element, zonder hetwelk eene staatsregeling 

 voor het volk een zinledige klank blijft zonder beteekenis, omdat het volks- 

 leven niet slechts in het hoofd troont, maar ook in het hart tintelt. 



Vanclaar dan ook die algemeene jubelkreet van alle partijen, toen in 

 1813 de nationale band tusschen Nederland *en Oranje werd hersteld. 



Geene verandering dus zonder historischen grondslag. 



Maar de geschiedkundige ervaring leert ons tevens het noodzakelijke 

 historische element in elke staatsontwikkeling te bepalen tot den eisch, om 

 geene nieuwe instellingen te bouwen op eene theoretische bespiegeling , die 

 niet de uitkomst is van de verstandelijke en maatschappelijke ontwikke- 

 ling der natie zelf, zichtbaar in het leven des volks, gelijk het zich af- 

 spiegelt in zijne historic. 



Zoo leert de geschiedenis ons staatkundige \vijsheid, als wij er de wet 

 uit opdelven, dat wat geweest is niet wederkeert, wat komen zal zich uit 

 het bestaande moet ontwikkelen. En als zij ons doet opmerken dat de 

 menschelijke lotgevallen zich aaneenschakelen en ontwikkelen volgens eeu- 

 wige, hoogstwijze wetten, die ons duidelijker worden, naarmate wij dieper 

 indringen in het wezen der historic, dan leert zij ons tevens berusten in 

 den wil Gods, dan dwingt zij ons te vertrouwen en te aanbidden. Zoo 

 bemoedigt zij in dagen van algemeenen kommer, zoo beneemt zij alien 

 twijfel aan de toekomst, zoo ademt ons uit haar de geest Gods tegen, wiens 



