238 W. J. A. JONCKBLOET 



//den ijver, die vervoert, in stee van te leiden, dien onbuigsamen zin, 

 //waarnaar de feiten zich plooyen liever dan er rnede in botsing te komen. 

 // Terwijl hij , zoo ten goede als ten kwade , de voorwerpen van zijne voor- 

 //liefde of zijnen afkeer idealizeert, doet zijn ijver om de dwaling te be- 

 //kampen hem de grenzen der waarheid overschrijden; en in de hitte 

 //van den strijd laat hij zich herhaaldelijk verleiden om veeleer met kracht 

 //dan met juistheid zijne slagen toe te brengen" '). 



De feiten en dwalingen van historieschrijvers als WAGENAAR en BIL- 

 DERDIJK zijn, meer dan eene dorre opsomming van regels, geschikt om 

 ons de eischen eener ware en grondige studie' der geschiedenis te ontvou- 

 wen. Die dwalingen dwingen ons , en wij kunnen het niet genoeg her- 

 halen, terug te keeren tot de studie der bronnen, om ons eene heldere en 

 juiste voorstelling van de geschiedenis des Vaderlands te vormen. 



Wij leven daartoe in een gelukkigen tijd, M. H. ; want de overtuiging 

 hier door ons uitgesproken , heeft zich in de laatste jaren zoo levendig 

 doen gevoelen, dat men allerwege de handen ineengeslagen heeft om die 

 bronuen milder te doen vloeyen. Er is geen belangrijk tijdperk uit pnze 

 geschiedeuis , waarover niet door nieuw uitgegeven geschriften een helder- 

 der licht is verspreid. De middeneeuvven , het tijdvak der Republiek , de 

 omwenteling van 1795 , vooral het belangrijke tijdperk van den worstel- 

 strijd met Spanje, alles heeft ten voorwerp van nader onderzoek,. van 

 dieper studie gestrekt; en monografien, oorspronkelijke staatsstukken, 

 brieven die ons het karakter en de inzichten der handelende personen 

 blootleggen; de voortbrengselen van den geest en den kunstzin des voor- 

 geslachts; alles is aan het licht gebracht, en kan door ons cijnsbaar ge- 

 maakt worden aan de tot-stand-brenging van dat algemeene tafereel onzer 

 geschiedenis, waarvoor men niet mag verzuimen partij te trekken van elke 

 vordering die de wetenschap gemaakt heeft a ). 



Is evenwel de tijd reeds aangebroken om die van zoovele zijden bijeen- 

 vergaderde stof te verwerken? Die bedenking mag niet o.nbeantwoord 



') Archivet, Tom I, ProMgom., 'pag. 32 et 33. 



*) Mr. G. GROEN VAN PEINSTEREE, Archives, Tom I, Proleg. pag. 47: Une histoire 

 generate doit eonstater les conquetes que 1'ctude a faites." 



